Mệnh lệnh từ trái tim, chạy đua với thời gian

QPTĐ-Dù chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ, đất nước đã hòa bình, đổi mới, nhưng nỗi đau chia ly vẫn chưa nguôi ngoai khi cả nước hiện còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và gần 300.000 ngôi mộ chưa xác định được danh tính. Phía sau những con số ấy là niềm mong ngóng, khắc khoải suốt đời của biết bao người mẹ, người vợ và những gia đình thân nhân. Xuất phát từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và trách nhiệm thiêng liêng đối với các anh hùng liệt sĩ, ngày 02 tháng 4 năm 2026, tại Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia đã chính thức phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Hưởng ứng Chiến dịch, hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ, Thủ đô Hà Nội đã nhanh chóng vào cuộc với tinh thần chủ động, quyết liệt, coi đây là một nhiệm vụ chính trị thiêng liêng, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, một “mệnh lệnh từ trái tim”.

Cuộc chạy đua với thời gian

Ngay sau khi Chiến dịch “500 ngày đêm” được phát động, thành phố Hà Nội đã triển khai với tinh thần khẩn trương và trách nhiệm. Thành ủy, UBND Thành phố đã ban hành đầy đủ văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, kịp thời kiện toàn các tổ chức, các lực lượng tham gia chiến dịch, chỉ đạo quyết liệt, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, từ các cơ sở, ngành, địa phương đến lực lượng quân đội, công an, Hội Cựu chiến binh và các nhân chứng. Đánh giá về tính cấp bách của chiến dịch tại thời điểm hiện tại, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Nhân, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Thành phố chia sẻ: “Tính cấp bách ở đây chính là vấn đề thời gian. Chiến tranh đã lùi xa mấy chục thập kỷ, nhân chứng ngày càng ít đi và đều đã già yếu. Bên cạnh đó, thực địa thay đổi nhiều, hồ sơ mai một, và đặc biệt là chất lượng mẫu sinh phẩm của thời kỳ kháng chiến chống Pháp trên địa bàn Hà Nội gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình xác định ADN. Chúng ta phải đẩy nhanh tiến độ, chạy đua với thời gian để giữ lại những manh mối khi chưa quá muộn". 

Hiện nay, trên địa bàn thành phố Hà Nội có 340 nghĩa trang liệt sĩ, quản lý tổng cộng hơn 53.000 phần mộ. Theo kế hoạch, việc lấy mẫu được triển khai tại 3 nghĩa trang liệt sĩ do Thành phố quản lý gồm Nhổn, Mai Dịch, Ngọc Hồi và 337 nghĩa trang thuộc 126 xã, phường. Mục tiêu là hoàn thành lấy mẫu, bàn giao mẫu đối với các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin an táng tại toàn bộ 340 nghĩa trang trên địa bàn; đồng thời hoàn thành tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính 14 mộ liệt sĩ tại các xã Suối Hai, Vật Lại, Bất Bạt và Cổ Đô. Trong đó, ngay tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mai Dịch, nơi an nghỉ của phần lớn liệt sĩ hy sinh thời chống Pháp vẫn còn 469 ngôi mộ chưa xác định được danh tính. Dù công tác hương khói, chăm sóc tôn tạo nghĩa trang luôn được các cấp chính quyền chu toàn để đảm bảo sự ấm cúng, nhưng nỗi trăn trở về những phần mộ “chưa có tên” vẫn luôn thôi thúc các nhà quản lý.

Để giải quyết bài toán quy mô lớn này, thành phố Hà Nội đã cụ thể hóa chiến dịch thành ba nhiệm vụ trọng tâm: Tìm kiếm, quy tập liệt sĩ hy sinh trên địa bàn; lấy mẫu sinh phẩm thân nhân; và lấy mẫu các ngôi mộ liệt sĩ còn thiếu thông tin. Trong sơ đồ phối hợp tổng thể giữa các sở, ngành, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội giữ vai trò nòng cốt. Với tư cách là cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Thành phố, Bộ Tư lệnh Thủ đô trực tiếp chủ trì nhiệm vụ khảo sát, tổ chức tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ trên toàn địa bàn. Không chỉ vậy, Bộ Tư lệnh Thủ đô còn đóng vai trò chủ đạo, phối hợp chặt chẽ với Sở Nội vụ, Công an Thành phố và các cơ quan chuyên môn để tiến hành khai quật, lấy mẫu sinh phẩm đối với các phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin.

Đại tá Nguyễn Công Hải, Trưởng Phòng Chính sách, Cục Chính trị Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội cho biết: Đến thời điểm này, Thành phố đã hoàn thành nhiệm vụ khảo sát nghĩa trang liệt sĩ; hoàn chỉnh dữ liệu hồ sơ liệt sĩ, mộ liệt sĩ, lập sơ đồ nghĩa trang liệt sĩ; xác định tọa độ mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin để phục vụ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ.  Tổ công tác liên ngành đã tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại nghĩa trang Yên Viên, xã Phù Đổng để rút kinh nghiệm; đồng thời từ kinh nghiệm làm trước để có cơ sở thực tiễn trước khi triển khai trên diện rộng. Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số khó khăn, nhất là việc kết nối, đối chiếu dữ liệu. Tuy nhiên, các cơ quan, đơn vị đang phối hợp rất chặt chẽ để tháo gỡ, đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả của chiến dịch.

Sự phối hợp đồng bộ và mô hình từ cơ sở

Bên cạnh vai trò nòng cốt của lực lượng vũ trang, chiến dịch đã huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị. Sở Nội vụ chịu trách nhiệm số hóa, hoàn thiện dữ liệu về nghĩa trang và thân nhân; trong khi Công an Thành phố chủ trì việc đồng bộ dữ liệu dân cư và lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ (đến nay đã đạt trên 80% chỉ tiêu). Đáng chú ý, việc triển khai chiến dịch gắn liền với mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Cấp xã, phường nơi gần dân nhất đã chủ động vào cuộc mạnh mẽ. Ủy ban nhân dân Thành phố đã chỉ đạo và được tất cả các xã, phường đồng thuận tự cân đối ngân sách địa phương để nâng cấp, tôn tạo các nghĩa trang liệt sĩ, quyết tâm hoàn thành trong tháng 4 năm 2027.

Tại xã Nam Phù, vùng đất giàu truyền thống với hơn 300 liệt sĩ, câu chuyện thu nhận mẫu ADN của cụ Phạm Thị Chắp (114 tuổi) là một minh chứng đầy cảm động. Vì cụ tuổi cao sức yếu không thể di chuyển, tổ công tác gồm lực lượng Công an, Quân sự và chính quyền địa phương đã mang thiết bị chuyên dụng đến tận giường bệnh để lấy mẫu sinh phẩm. Sau gần 60 năm mòn mỏi chờ đợi người con trai hy sinh tại chiến trường miền Nam năm 1968, mẫu ADN lấy ngày 01/7 trở thành sợi dây hy vọng cuối cùng của người mẹ già.

Hưởng ứng chiến dịch, xã Nam Phù đã rà soát và xác định được 41 thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu. Toàn bộ sinh phẩm sau đó được niêm phong, mã hóa nghiêm ngặt để phục vụ đối sánh. Đồng chí Nguyễn Văn Sung, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Phù chia sẻ: “Được biết nơi an nghỉ của người thân, được gọi đúng tên trên bia mộ, được đón các anh trở về quê hương là tâm nguyện thiêng liêng của biết bao gia đình. Vì vậy, việc thu nhận mẫu ADN hôm nay không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, là tình cảm, là sự tri ân của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân đối với những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc". 

Không riêng Nam Phù, tại xã Quốc Oai, gần 400 mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn đã được UBND xã Quốc Oai tổ chức thu nhận. Việc lấy mẫu được thực hiện chặt chẽ theo dòng mẹ của liệt sĩ nhằm bảo đảm độ chính xác cao nhất cho việc đối sánh dữ liệu quốc gia sau này. Có mặt từ sớm để thực hiện nghĩa vụ, ông Nguyễn Xuân Mai (thôn Thạch Thán), anh trai của một liệt sĩ, nghẹn ngào chia sẻ: "Gia đình chỉ mong nhờ khoa học hiện đại có thể tìm được em để em được trở về với quê hương, tổ tiên". Trực tiếp chỉ đạo tại cơ sở, ông Nguyễn Trung Thành, Chủ tịch UBND xã Quốc Oai khẳng định: "Mỗi mẫu ADN thu nhận được số hóa và đưa vào cơ sở dữ liệu quốc gia không chỉ là giải pháp khoa học hiện đại, mà còn là cơ hội lớn nhất để hiện thực hóa ước nguyện đón các anh trở về của những người mẹ, người vợ suốt mấy chục năm qua". 

Nói về sự đồng lòng này, ông Nguyễn Tây Nam, Phó Giám đốc Sở Nội vụ xúc động bày tỏ: “Chúng tôi rất cảm động trước hình ảnh các đồng chí Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng dân phố, Công an xã phối hợp theo phương châm “vào từng ngõ, gõ từng nhà” để mời thân nhân liệt sĩ lấy mẫu sinh phẩm. Tại các buổi cất bốc mộ liệt sĩ như ở Nghĩa trang Yên Viên (xã Phù Đổng), toàn bộ ban, ngành, đoàn thể đều có mặt từ sớm, chủ động thực hiện nhiệm vụ. Ở đây không có câu chuyện “việc của anh hay việc của tôi”, mà là việc chung của tất cả chúng ta, ai cũng muốn đóng góp một phần công sức". 

Sự đồng lòng của các lực lượng quân đội, cựu chiến binh, công an, y tế, đoàn viên thanh niên, hội phụ nữ... đã biến một nhiệm vụ chính trị thành một phong trào quần chúng sâu rộng, một cuộc tổng di chuyển của lòng biết ơn. Mặc dù những kết quả bước đầu rất tích cực, song hành trình phía trước vẫn còn vô vàn thách thức khi các phần mộ chưa có thông tin chủ yếu thuộc thời kỳ kháng chiến chống Pháp và giai đoạn năm 1972. Qua thời gian dài, cấu trúc mộ không đồng nhất, lại được tôn tạo kiên cố qua nhiều thời kỳ, việc khai quật lấy mẫu gặp muôn vàn khó khăn. Do đó, yêu cầu đặt ra đối với lực lượng tham gia các tổ lấy mẫu là phải thực sự có tâm huyết, trách nhiệm; bởi đây là công việc mang ý nghĩa nhân đạo cao cả, phải làm bằng cả tấm lòng và trái tim.

Hữu Thu