Hà Nội thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
QPTĐ-Hà Nội đang dồn trọng tâm vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và nâng thu nhập bình quân đầu người lên mức 12.000-13.000 USD vào năm 2030. Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành trụ cột của năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia, thành phố Hà Nội đã thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội theo mô hình “Nhà nước định hướng-doanh nghiệp vận hành”. Điều này được kỳ vọng sẽ là bộ máy chuyển hóa khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thành giá trị cụ thể cho nền kinh tế Thủ đô.
Trung tâm đổi mới sáng tạo của Thủ đô
Hà Nội đang đối mặt với những thách thức đô thị ngày càng phức tạp. Do vậy, Thành phố cần một đơn vị kiểu mới giúp các sở, ngành làm nhanh hơn, làm cùng nhau và có thể đo kiểm được. Đây là lý do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội ra đời.
Lần đầu tiên Hà Nội thiết kế một tổ chức đổi mới sáng tạo theo cấu trúc công ty cổ phần có vốn nhà nước nhưng vận hành theo chuẩn mực quản trị doanh nghiệp hiện đại, minh bạch tài chính, kiểm soát rủi ro, chịu trách nhiệm trước cổ đông và pháp luật.
Về phương thức điều hành, Trung tâm được thiết kế như một đầu mối điều phối hệ sinh thái thay cho mô hình hỗ trợ phân tán trước đây. Thay vì mỗi sở, ngành triển khai những chương trình riêng lẻ, rời rạc và thiếu liên thông, Trung tâm và mạng lưới đổi mới sáng tạo sẽ tổ chức lại dòng chảy đổi mới sáng tạo theo logic thị trường. Việc xây dựng nền tảng này dựa trên sự hội tụ của các nguồn lực chất lượng cao từ mạng lưới chuyên gia, các viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nhân Thủ đô. Không chỉ kết nối nguồn tri thức từ các cơ sở đào tạo và nghiên cứu, mô hình này còn hình thành mạng lưới cố vấn gồm các nhà khoa học, giảng viên giàu kinh nghiệm, các hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp, tạo nên một hệ thống hỗ trợ chuyên môn sâu rộng cho startup và các dự án đổi mới sáng tạo.
Thành phố đặt ra 4 kỳ vọng chính. Thứ nhất, thay đổi về chuẩn hóa luồng phát triển dự án: Từ ý tưởng, nguyên mẫu đến thử nghiệm, doanh nghiệp đến thương mại hóa. Giai đoạn 2026-2030, Trung tâm đặt mục tiêu ươm tạo trên 200 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và huy động trên 500 tỷ đồng vốn cho startup. Thứ hai, thay đổi về phương thức quản trị, giải quyết bài toán lớn của Thành phố. Nơi đây sẽ là cầu nối đưa các bài toán của Thành phố trong các lĩnh vực như giao thông thông minh, y tế số, giáo dục số, môi trường, an ninh đô thị được chuyển thành các “đề bài mở” tới các doanh nghiệp, viện-trường để tham gia giải quyết, trên cơ sở cạnh tranh minh bạch. Thứ ba, thay đổi phương pháp kết nối: Công ty đóng vai trò điều phối thông tin, chuẩn hóa hồ sơ dự án, giảm chi phí giao dịch, tăng khả năng tiếp cận nguồn lực xã hội hóa. Thứ tư, bên cạnh những thay đổi về cấu trúc dự án và phương thức điều phối, Thành phố kỳ vọng một chuyển biến quan trọng trong thay đổi cách nhìn và cách đầu tư đối với nguồn nhân lực trẻ trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo.
Chính sách phát triển đổi mới sáng tạo
HĐND Thành phố vừa thông qua 4 nghị quyết quan trọng được xem là những cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và hạ tầng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Điểm đáng chú ý nhất là Nghị quyết về thử nghiệm có kiểm soát dành cho các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Thực tế cho thấy nhiều sáng kiến công nghệ gặp khó khăn khi triển khai do pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển của thực tiễn.
Nghị quyết mới được kỳ vọng sẽ tạo ra một không gian pháp lý linh hoạt hơn để các ý tưởng mới có cơ hội chứng minh hiệu quả trước khi được nhân rộng. Theo đó, Thành phố quy định rõ điều kiện, phạm vi, thời gian thử nghiệm, cơ chế giám sát rủi ro cũng như quy trình phê duyệt, gia hạn hoặc chấm dứt thử nghiệm. Đặc biệt, các dự án tham gia có thể được hỗ trợ từ 50% đến 100% kinh phí tùy từng hạng mục, đồng thời được tiếp cận dữ liệu, hạ tầng và tài sản công phục vụ quá trình thử nghiệm. Ưu tiên giao nhiệm vụ với các dự án chứng minh được hiệu quả. Một điểm mới khác là các dự án chứng minh được hiệu quả sau giai đoạn thử nghiệm sẽ có cơ hội được ưu tiên trong hoạt động mua sắm công, đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ từ ngân sách Nhà nước.
Hiện Thủ đô có khoảng 2.300 tổ chức khoa học công nghệ, 221 doanh nghiệp khoa học công nghệ, 14 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và hơn 65% đội ngũ nhà khoa học đầu ngành của cả nước. Tuy nhiên, hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ vẫn chưa đồng bộ. Để giải quyết bài toán này, Thành phố sẽ hỗ trợ từ 30% đến 100% chi phí đầu tư, nâng cấp hoặc vận hành trong 3 năm đầu đối với các hạ tầng đủ điều kiện. Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ và chuyển đổi số cũng được hưởng các chính sách ưu đãi về lãi suất vay.
Bên cạnh hạ tầng, Hà Nội còn tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong hoạt động nghiên cứu khoa học. Nghị quyết mới cho phép giao trực tiếp các nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm với phạm vi rộng hơn quy định hiện hành.
Những nhiệm vụ do tổ chức đề xuất có vốn đối ứng tối thiểu 50% cũng có thể được xem xét giao trực tiếp. Thành phố đồng thời hỗ trợ tối đa 100% kinh phí mua sắm, thuê và vận hành thiết bị phục vụ các nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm. Đáng chú ý, Hà Nội áp dụng cơ chế khoán kinh phí theo kết quả và sản phẩm nghiên cứu. Phần kinh phí chưa sử dụng hết sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ không bị thu hồi, tạo thêm sự chủ động cho các đơn vị nghiên cứu. Thành phố cũng cho phép chuyển giao không bồi hoàn các kết quả nghiên cứu chưa được khai thác sang đơn vị khác có đủ năng lực tiếp nhận, đồng thời hỗ trợ tới 50% chi phí chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực trọng điểm.
Với loạt cơ chế đặc thù vừa được thông qua, Hà Nội đang từng bước xây dựng nền tảng thể chế mới cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành động lực quan trọng giúp Thủ đô nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ trong những năm tới.
Song Hà
