Lời tri ân
QPTĐ-Câu chuyện về lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã được viết lên bởi thanh xuân, hạnh phúc riêng tư, máu và nước mắt của biết bao thế hệ. Ngục tù cũng là “trận tuyến đặc biệt” để những người con kiên trung tôi luyện ý chí, vượt qua những đòn thù tàn khốc, thậm chí đón nhận những bản án tử hình khắc nghiệt: “Có cái chết hóa thành bất tử/Có những lời hơn mọi bài ca”. Những ngày tháng Bảy trở nặng nghĩa tình, cả dân tộc lại lặng mình tưởng nhớ, gửi “Lời tri ân” tới các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh, những thương binh trở về sau chiến tranh. Bằng tấm lòng và hành động, các thế hệ đang sống trong hòa bình hôm nay luôn nhắc nhở mình phải sống và cống hiến sao cho xứng đáng với sự hy sinh cao cả đó.
Du khách nước ngoài tham quan Trưng bày.
Đó là ý nghĩa sâu sắc của Trưng bày chuyên đề “Lời tri ân” do Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức nhân kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ. Diễn ra từ 20-7 đến 10-9, Trưng bày được chia thành hai nội dung chính: Trọn một lời thề và Lời tri ân.
Trọn một lời thề là những câu chuyện trên một “trận tuyến đặc biệt”-Ngục tù của thực dân, đế quốc. Giữa nơi ngục lửa, những người con trung hiếu của dân tộc vẫn kiên tâm, bền chí trước những trận đòn tra tấn thấu xương hay khi cận kề cái chết. Nhiều tấm gương kiên trung trong ngục tù thực dân, đế quốc đã có sức lan tỏa, ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Tại không gian trưng bày này, lần đầu tiên khách tham quan được biết, được hiểu về hệ thống nhà tù nhiều hơn trường học dưới bộ máy cai trị của chính quyền thực dân, đế quốc; về chế độ giam cầm hà khắc mà mỗi chiến sĩ yêu nước, cách mạng đã bất khuất vượt qua, giữ vững khí tiết của người cộng sản.
Đó là: Hỏa Lò-Địa ngục trần gian giữa lòng Hà Nội; Sơn La-Nơi rừng thiêng nước độc; Khám Lớn Sài Gòn-Vùng đất dữ; Ác liệt Côn Đảo; Phú Quốc-Trang sử bi hùng... Cùng các nơi giam giữ khác như: Bót Catinat (Sở Mật thám Nam kỳ), Nhà lao Tân Hiệp, Khám Chí Hòa… đều là những nhà tù khắc nghiệt, đày đọa và cướp đi sinh mạng của biết bao chiến sĩ yêu nước, cách mạng Việt Nam.
“Lời tri ân” được thể hiện như một bông hoa tươi thắm mang ý nghĩa: Sự hy sinh của bao chiến sĩ đã cho đất nước được trường tồn, nở hoa. Mỗi cánh hoa là một sắc màu, nếu nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn được thể hiện bằng màu xanh thẫm của đại ngàn, thì Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma lại là một màu xanh của mênh mông biển cả.
Tại đây, người xem như trầm lắng lại khi đứng trước những bức ảnh bạt ngàn các ngôi mộ không tên, không tuổi ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Vị Xuyên, Nghĩa trang liệt sĩ Điện Biên Phủ… sẽ mãi mãi là những chứng tích lịch sử không thể lãng quên của một thời Hoa-Lửa. Những nghĩa trang ấy còn là nơi yên nghỉ của hàng triệu người lính năm xưa hừng hực khí thế lên đường chiến đấu, giờ quây quần bên nhau mộ thẳng một hàng.
Làm hướng dẫn viên du lịch, Nguyễn Thị Vân Anh, sinh viên năm thứ 3, Đại học Ngoại thương Hà Nội phiên dịch cho 2 vị khách nước ngoài một đoạn trích được trưng bày tại Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma: “Sáng ngày 14/3/1988, đồng chí Nguyễn Văn Lanh trong khi cùng đơn vị vận chuyển vật liệu từ tàu HQ604 lên đảo thì tàu địch đến bao vây, uy hiếp. Tình thế rất căng thẳng.
Khi địch đổ quân xuống đảo, ép bộ đội, giật cờ của ta hòng chiếm đảo, theo lệnh của đồng chí Trần Đức Thông, chỉ huy cụm đảo: “Đồng chí nào biết bơi thì bơi ngay vào đảo hỗ trợ cho các đồng chí trên đảo bảo vệ cờ”. Nguyễn Văn Lanh cùng 11 anh em khác nhảy ngay xuống biển bơi vào đảo. Khi đó trên đảo, địch đã nổ súng, đồng chí Trần Văn Phương, người giữ cờ hi sinh. Trong trận hải chiến không cân sức Gạc Ma, 64 người con ưu tú ở khắp mọi miền Tổ quốc đã ngã xuống”. Vân Anh cho biết, cô dịch đoạn trích trên để du khách biết được chủ quyền của Việt Nam về quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa; về sự anh dũng hi sinh của 64 chiến sĩ hải quân nhân dân Việt Nam, quyết bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc và coi đây như một lời tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ.
Còn chị Trịnh Diệu Linh, phường Cầu Dền, quận Hai Bà Trưng dẫn 2 con trai là Lê Viết Anh Vũ, 11 tuổi và Lê Viết Nhân, 5 tuổi đến tham quan trưng bày với mục đích đơn giản là tìm một nơi để thay đổi không khí nhân ngày nghỉ. Nhưng khi xem những bức ảnh, những tư liệu được trưng bày, chị mới nhận thức rõ hơn về sự hi sinh, mất mát quá lớn lao để đổi lấy hòa bình, tự do. Chị cho biết: Tôi đã thực sự xúc động khi xem những bức ảnh tư liệu về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Đường 9, Vị Xuyên... Những hàng bia mộ ngút ngàn một màu trắng xóa. Những nỗi đau âm ỉ trong lòng những người mẹ tìm con, vợ tìm chồng, anh tìm em, con ngóng tìm cha. Đó thực sự là sự hi sinh, mất mát vô cùng to lớn của lớp lớp thế hệ cha ông để đổi lại độc lập, tự do cho đất nước.
Mỗi tư liệu, hiện vật, hình ảnh được thể hiện trong trưng bày chuyên đề “Lời tri ân” giúp khách tham quan hiểu hơn về những “địa ngục trần gian”, sự hy sinh lớn lao của những người con yêu nước đã ngã xuống vì hai tiếng hòa bình cho dân tộc. Hiểu để trân trọng và tự hào, để ý thức sâu sắc hơn: Hòa bình, độc lập, tự do của dân tộc hôm nay phải đổi bằng tuổi xuân, xương máu của bao lớp cha anh đi trước. Để thế hệ trẻ hôm nay nỗ lực hơn, cố gắng hơn, nhiệt huyết hơn công cuộc xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.
Đức Minh
