Thương mại điện tử thúc đẩy chuỗi giá trị nông sản Việt

QPTĐ-Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0, công cuộc chuyển đổi số quốc gia đã tác động mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, trong đó ngành Nông nghiệp có những bước phát triển vượt bậc thông qua sàn thương mại điện tử và có nhiều đóng góp quan trọng trong việc cung cấp nguồn lương thực, thực phẩm lớn cho cả nước, đặc biệt, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp và mở rộng thị trường thương mại quốc tế. 

Cùng với kênh phân phối truyền thống luôn đóng vai trò quan trọng, các sàn thương mại điện tử đang từng bước trở thành một kênh phân phối mới, hiện đại và hiệu quả trong tiêu thụ nông sản. Bên cạnh đó, tham gia giao dịch trên các sàn còn giúp bà con nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam hướng tới chủ động sử dụng công nghệ, từng bước chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh nông sản. Kết nối đầu ra cho nông sản lên sàn thương mại điện tử là giải pháp để tiêu thụ nông sản, đem lại giá trị cao không chỉ tại thị trường trong nước mà còn xuất khẩu ra thế giới.

Gia tăng giá trị nông sản Việt

Các sàn thương mại điện tử đang trở thành cầu nối giúp nông sản Việt vươn ra thế giới. Khi công nghệ, logistics và thương hiệu được đầu tư đồng bộ, nông nghiệp Việt sẽ gia tăng giá trị và sức cạnh tranh toàn cầu. Những năm gần đây, các sàn lớn như Shopee, Lazada, Tiki, Sendo liên tục tung ra chương trình hỗ trợ riêng cho nông sản: Miễn phí vận chuyển, hỗ trợ livestream, xây dựng gian hàng “Đặc sản Việt” và khu trưng bày cho sản phẩm địa phương.

Các sàn còn đầu tư công cụ phân tích dữ liệu, giúp người bán hiểu rõ hơn về xu hướng tiêu dùng, vùng mua mạnh, giá cạnh tranh, từ đó điều chỉnh sản xuất cho phù hợp. Bên cạnh đó, công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng blockchain đang được áp dụng ngày càng rộng. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR là biết sản phẩm đến từ đâu, quy trình trồng trọt, thu hoạch, kiểm định ra sao. Điều này nâng cao niềm tin và giá trị thương hiệu cho nông sản Việt. Hình ảnh người nông dân livestream bán hàng trên TikTok, Shopee hay Lazada giờ đã trở nên quen thuộc. Từ vải thiều Bắc Giang, bưởi Phúc Trạch đến thanh long.

Nếu trước đây, sản phẩm phải qua nhiều tầng trung gian, từ thương lái, chợ đầu mối tới siêu thị thì giờ đây, người nông dân có thể bán trực tiếp cho người tiêu dùng chỉ bằng chiếc điện thoại. Việc bỏ qua khâu trung gian giúp nông dân thu về giá cao hơn và người mua được hưởng nông sản tươi ngon với giá hợp lý.

Tại Bắc Giang, mùa vải thiều năm 2025 ghi nhận kỷ lục tiêu thụ hàng nghìn tấn qua sàn thương mại điện tử. Các phiên livestream bán vải thu hút hàng chục nghìn người xem, tạo ra doanh thu lớn chỉ sau vài giờ. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều hộ trồng xoài, sầu riêng, chôm chôm… đã tham gia chương trình đào tạo bán hàng online do chính quyền địa phương tổ chức. Họ học cách chụp ảnh, viết mô tả hấp dẫn, tương tác khách hàng, quản lý đơn hàng và hậu mãi. Kết quả, nhiều hộ có thu nhập tăng gấp đôi, thậm chí trở thành “ngôi sao thương mại điện tử” tại địa phương. Một số còn xuất khẩu thành công qua các nền tảng xuyên biên giới như Alibaba, Amazon Global Selling.

Phát triển kinh tế nông nghiệp theo chuỗi giá trị

Ngày 5/01/2026, sàn thương mại điện tử nông sản Freso quy tụ hơn 100 nhà cung cấp với quy trình giao dịch được chuẩn hóa, minh bạch nguồn gốc, được Viettel Digital ra mắt. Thông qua Freso, quá trình kết nối cung-cầu từ nông trại, hợp tác xã đến nhà hàng được tổ chức tập trung hơn. Cách tiếp cận này giúp giảm tình trạng giao dịch phân mảnh và phụ thuộc nhiều khâu trung gian. Thông tin về nhà cung cấp, sản phẩm và chứng từ được quản lý thống nhất, qua đó nâng cao tính minh bạch, giảm rủi ro trong quá trình giao dịch. Đồng thời, mô hình này góp phần xây dựng các chuẩn mực giao dịch phù hợp với định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp theo chuỗi giá trị.

Theo Viettel Digital, việc ra mắt Freso diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang phát triển "kinh tế nông nghiệp". Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, cùng các văn bản như Quyết định 150/QĐ-TTg, Quyết định 56/QĐ-BTTTT và Nghị quyết 19-NQ/TW đều nhấn mạnh yêu cầu tổ chức sản xuất-kinh doanh theo chuỗi giá trị. Trọng tâm là hiện đại hóa kênh thương mại, đưa nông sản lên các nền tảng số, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa chứng từ giao dịch.

Freso kết nối trực tiếp nguồn cung từ nông trại, hợp tác xã đến các nhà hàng, quán ăn, quán cà phê (F&B) theo mô hình B2B. Nền tảng có danh mục hơn 10.000 mặt hàng, đáp ứng đầy đủ yêu cầu về hóa đơn VAT cho các giao dịch. Freso được triển khai chủ yếu tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh-các địa bàn tập trung 2/3 trong tổng số hơn 323.000 cơ sở F&B đang hoạt động trên cả nước (tính đến cuối 2024, theo số liệu của iPOS và Nestlé Professional). 

Cùng với tiến trình phát triển kinh tế nông nghiệp và chuyển đổi số quốc gia, sàn thương mại điện tử mới hướng tới góp phần xây dựng nền tảng dữ liệu, quy trình giao dịch chuẩn hóa. Qua đó, nền tảng góp phần tạo tiền đề để nông sản Việt nâng cao giá trị, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.

Thách thức trong số hóa nông sản Việt

Với tiềm năng nông sản phong phú và sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, Việt Nam đang có cơ hội chuyển đổi nông nghiệp truyền thống thành ngành công nghiệp hiện đại.

Tuy nhiên, con đường số hóa nông sản Việt chưa hề bằng phẳng. Rào cản đầu tiên là trình độ công nghệ của nông dân. Ở vùng sâu vùng xa, nhiều người chưa quen sử dụng smartphone, mạng xã hội hay ứng dụng bán hàng, dẫn tới việc tiếp cận thương mại điện tử còn hạn chế.

Một thách thức lớn khác là logistics và bảo quản. Nông sản là hàng hóa dễ hỏng, yêu cầu vận chuyển nhanh và kho lạnh đạt chuẩn. Tuy nhiên, mạng lưới giao hàng lạnh, xe chuyên dụng ở nhiều địa phương còn yếu, khiến chất lượng hàng giảm khi đến tay người tiêu dùng.

Ngoài ra, tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm cũng là vấn đề đáng lo. Không phải sản phẩm nào cũng đủ điều kiện để lên sàn. Việc đạt chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, HACCP cần thời gian và chi phí, trong khi hộ nông dân nhỏ lẻ khó tự thực hiện.

Các chuyên gia cho rằng, khi công nghệ và nông nghiệp kết hợp, giá trị nông sản sẽ tăng đáng kể, góp phần nâng cao đời sống người nông dân và xây dựng thương hiệu quốc gia. Do vậy, để thương mại điện tử thực sự trở thành bệ phóng cho nông sản Việt, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người nông dân.

Song Hà