Bài 1: Nguy cơ vuột khỏi tầm tay và cam kết chính trị của Việt Nam

QPTĐ-Trong bối cảnh thế giới đang nỗ lực đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chương trình Nghị sự 2030 với những thách thức ngày càng gia tăng, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng về quyết tâm và hành động cụ thể hướng tới các Mục tiêu Phát triển Bền vững. Từ những cam kết chính trị mạnh mẽ đến các chương trình hành động thực chất trên mọi lĩnh vực, Việt Nam đang khẳng định vị thế là một quốc gia tiên phong trong khu vực, kiên trì theo đuổi mô hình tăng trưởng xanh, bao trùm và bền vững, vì mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045.

Lời hứa có nguy cơ vuột khỏi tầm tay

Hành trình hướng tới năm 2030 với 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên hợp quốc, một lộ trình đầy tham vọng nhằm xóa đói giảm nghèo, bảo vệ hành tinh và mang lại thịnh vượng cho mọi người, đang phải đối mặt với vô vàn thách thức, đặc biệt là khi chúng ta bước vào giai đoạn nước rút cuối cùng. Theo Báo cáo Mục tiêu Phát triển Bền vững năm 2026 cho thấy, trong số 139 mục tiêu có đủ dữ liệu xu hướng, chỉ có 15% đang đi đúng hướng và 21% cho thấy tiến bộ ở mức độ vừa phải. Gần một nửa chỉ tiến bộ rất ít hoặc không tiến bộ chút nào, và 15% đã tụt xuống dưới mức cơ sở năm 2015. 

Theo bà Amina Mohammed, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc, trong khi hơn hai phần ba các chỉ tiêu SDGs đang đi đúng hướng hoặc đạt tiến triển ở mức vừa phải, thì tiến độ giữa các mục tiêu và giữa các quốc gia là rất khác nhau. Sự phân hóa giàu nghèo, sự khác biệt về trình độ phát triển và năng lực quản trị đã tạo ra những khoảng cách lớn. Trên phạm vi toàn cầu, gần 1 tỷ người vẫn sống trong cảnh nghèo cùng cực; 2,3 tỷ người đi ngủ với cái bụng rỗng và hơn 2 tỷ người chưa được tiếp cận nguồn nước uống vệ sinh. Những con số này là hồi chuông cảnh tỉnh cho thấy các mục tiêu cốt lõi nhất, như xóa đói và bảo đảm an ninh lương thực, vẫn còn là một giấc mơ xa vời đối với hàng tỷ người. Sự bất bình đẳng còn thể hiện rõ ở cấp độ khu vực, khi tỷ lệ gia tăng đói nghèo toàn cầu lớn nhất tập trung ở châu Á và châu Phi, hai khu vực chiếm khoảng 80% tổng mức gia tăng, trong khi các nước phát triển đang có những bước tiến vượt bậc.

Thách thức nghiêm trọng nhất hiện nay có lẽ đến từ sự bất ổn địa chính trị và các cuộc xung đột, vốn đang kéo lùi những thành quả phát triển đã đạt được. Thế giới năm 2026 đã thay đổi quá nhiều so với năm 2015, thời điểm 17 mục tiêu toàn cầu được thông qua. Các cuộc xung đột đang gia tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ tạo ra những tác động dây chuyền toàn cầu, đặc biệt lên thị trường năng lượng, giá lương thực và an ninh lương thực. Những cảnh báo về nguy cơ hàng chục triệu người rơi vào cảnh thiếu đói vì xung đột nay đã thành hiện thực. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan tiếp tục tạo thêm áp lực rất lớn, làm trầm trọng thêm tình trạng mất an ninh lương thực và di cư. Cú sốc kép từ xung đột và thiên tai đã tạo ra một vòng xoáy tiêu cực, khiến những nỗ lực phát triển bền vững trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Cuối cùng, để giải quyết các thách thức trên, nguồn lực tài chính là yếu tố then chốt, nhưng đây lại đang là một điểm nghẽn lớn. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP), cơ quan cứu trợ nhân đạo hàng đầu, hiện đang thiếu tới 75% nguồn kinh phí cần thiết cho hoạt động cứu trợ. Với mục tiêu hỗ trợ khoảng 110 triệu người đang cần cứu trợ khẩn cấp, nhu cầu kinh phí lên tới khoảng 13 tỷ USD, trong khi nguồn cung ngày càng cạn kiệt, cho thấy một khoảng trống tài chính khổng lồ. Sự thiếu hụt nguồn lực này không chỉ ảnh hưởng đến các hoạt động cứu trợ nhân đạo trước mắt mà còn cản trở các dự án phát triển dài hạn, giảm khả năng chống chịu của các cộng đồng dễ bị tổn thương trước các cú sốc trong tương lai.

Như vậy, có thể thấy, việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững vào năm 2030 đang đứng trước những thách thức đa chiều và chưa từng có. Sự không đồng đều trong tiến độ thực hiện các mục tiêu, các cuộc xung đột địa chính trị gây ra hậu quả dây chuyền và sự thiếu hụt trầm trọng về nguồn lực tài chính đang tạo thành một thế khó vô cùng lớn. Liên hợp quốc nhấn mạnh rằng đây là thời điểm then chốt đòi hỏi thế giới phải hành động, xác định các ưu tiên, nhân rộng các giải pháp hiệu quả và quan trọng nhất là tái khẳng định cam kết chính trị và tăng cường hợp tác đa phương. Nếu không có động lực quyết định để nhanh chóng mở rộng quy mô các giải pháp đã được chứng minh, lời hứa của Chương trình nghị sự 2030 có nguy cơ vuột khỏi tầm tay.

Cam kết chính trị mạnh mẽ của Việt Nam

Chương trình nghị sự 2030 và các Mục tiêu Phát triển Bền vững là định hướng xuyên suốt trong các chiến lược, chính sách của Việt Nam. Việt Nam cam kết tập trung mọi nguồn lực, huy động sự tham gia của tất cả các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức, cộng đồng và người dân để thực hiện thành công Chương trình nghị sự 2030 và các Mục tiêu Phát triển Bền vững. Đặc biệt, văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng khẳng định một tầm nhìn táo bạo, lấy con người làm trung tâm cho giai đoạn 2026-2030, tập trung vào phát triển con người bao trùm, cải cách quản trị sâu rộng và đầu tư lớn vào đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và số hóa.  Đại hội XIV xác định định hướng phát triển tổng quát là tăng trưởng nhanh, bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường; gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại, trong đó “Phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm; xây dựng đảng là then chốt; phát triển văn hóa con người là nền tảng; tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. 

Cam kết Chính trị của Việt Nam còn được thể hiện rõ qua việc Chính phủ ban hành Kế hoạch Hành động Quốc gia thực hiện Chương trình Nghị sự 2030, cũng như việc tham gia trình Báo cáo Đánh giá Quốc gia Tự nguyện (VNR) lần thứ hai tại Diễn đàn Chính trị Cấp cao về Phát triển Bền vững (HLPF) của Liên hợp quốc. Những hành động này không chỉ thể hiện tinh thần trách nhiệm mà còn là minh chứng cho sự minh bạch trong việc theo dõi và đánh giá tiến độ thực hiện các mục tiêu toàn cầu. 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững đã được Việt Nam quốc gia hóa trong Kế hoạch Hành động Quốc gia thực hiện Chương trình Nghị sự 2030 với 115 mục tiêu cụ thể để phù hợp với điều kiện và ưu tiên phát triển của quốc gia. 

Các chính sách chung để triển khai thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững tại Việt Nam đã được ban hành một cách đồng bộ với các nghị quyết, chỉ thị của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về phát triển bền vững nhằm thúc đẩy và đưa việc thực hiện Mục tiêu Phát triển Bền vững là một công việc thường xuyên và định kỳ báo cáo. Việt Nam đã ban hành Lộ trình thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững đến năm 2030; Bộ chỉ tiêu thống kê phát triển bền vững của Việt Nam và các hướng dẫn liên quan. 

Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội quốc gia giai đoạn 2021-2030 đã lồng ghép đầy đủ 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững vào phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp của Chiến lược. Đây có thể xem là cơ sở và nền tảng quan trọng nhất để Mục tiêu Phát triển Bền vững được triển khai một cách thực chất, hiệu quả và gắn kết chặt chẽ với các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển đề ra trong Chiến lược.

Các chính sách trên ngành, lĩnh vực đã tích hợp toàn diện Mục tiêu Phát triển Bền vững, lồng ghép tốt hơn các nhóm yếu thế như người nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em, phụ nữ để bảo đảm tinh thần “Không ai bị bỏ lại phía sau” và đồng thời hướng tới các mục tiêu, cam kết toàn cầu về bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu trong quá trình phát triển đất nước.

Việt Nam đặt mục tiêu lọt vào nhóm 50 quốc gia dẫn đầu thế giới về chỉ số các Mục tiêu Phát triển Bền vững vào cuối năm 2026. Đây không chỉ là một chỉ tiêu mà còn là động lực để cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp cùng hành động, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia một cách toàn diện.

Với quyết tâm và cam kết chính trị cao, Việt Nam tin tưởng sẽ thực hiện thành công Chương trình nghị sự 2030 nhằm hướng tới cuộc sống an toàn và tốt đẹp hơn cho thế hệ hôm nay và các thế hệ mai sau, không chỉ của người dân Việt Nam mà còn vì lợi ích chung của toàn nhân loại.

(Còn tiếp)

Minh Thắng