Nghị định 185 của Chính phủ và Tiêu chí lựa chọn cán bộ thôn, tổ dân phố trước yêu cầu sáp nhập

QPTĐ-Trong tiến trình xây dựng nền hành chính hiện đại, “tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”, phát huy dân chủ ở cơ sở, trong đó đội ngũ cán bộ thôn, tổ dân phố giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những người trực tiếp gắn bó với Nhân dân, là cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền địa phương với quần chúng Nhân dân; đồng thời là lực lượng nòng cốt trong tổ chức thực hiện thắng lợi các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, quy định địa phương tại địa bàn dân cư.

Nhằm đáp ứng tốt yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao chất lượng đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP ngày 26/5/2026 quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Một trong những nội dung quan trọng của nghị định là quy định rõ các tiêu chí lựa chọn trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín trong Nhân dân.

- Vai trò của cán bộ thôn, tổ dân phố trong giai đoạn hiện nay

Thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi trực tiếp triển khai các hoạt động dân chủ ở cơ sở. Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố không chỉ là người điều hành các hoạt động tự quản của cộng đồng mà còn là cầu nối quan trọng giữa chính quyền với Nhân dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới nâng cao, đô thị văn minh và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ thôn, tổ dân phố ngày càng cao (đức, tài, uy tín). Họ phải là những người có khả năng tập hợp quần chúng, tổ chức các phong trào thi đua, giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân. Chính vì vậy, việc Nhân dân lựa chọn “ứng viên dự bầu Trưởng thôn, Tổ trưởng dân phố” đúng người, đúng tiêu chuẩn để đảm nhiệm các chức danh ở thôn, tổ dân phố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở.

Ảnh theo quangngai.gov.vn.

- Tiêu chí về độ tuổi, nơi cư trú và sức khỏe của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố.

Theo Điều 7 Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, tiêu chí đầu tiên đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là phải là công dân Việt Nam cư trú thường xuyên tại địa bàn xã, phường, đặc khu từ đủ 21 tuổi trở lên; ưu tiên người trong độ tuổi lao động theo quy định; có đủ sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ và chức trách được giao. Quy định này bảo đảm người được lựa chọn là người am hiểu địa bàn, nắm chắc tình hình dân cư, phong tục tập quán và những vấn đề nổi lên tại cộng đồng dân cư. Việc cư trú thường xuyên tại địa phương giúp cán bộ thôn, tổ dân phố thuận lợi trong nắm bắt tình hình chung ở địa bàn phục vụ công tác quản lý, điều hành và giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở. Bên cạnh đó, yêu cầu về sức khỏe và ưu tiên người trong độ tuổi lao động nhằm đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn, yêu cầu cao về chất lượng; nhất là trong điều kiện đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và triển khai nhiều nhiệm vụ mới ở địa phương như hiện nay.

- Tiêu chí về phẩm chất chính trị, đạo đức và uy tín xã hội của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố

Một trong những tiêu chí quan trọng hàng đầu được Nghị định 185/2026/NĐ-CP nhấn mạnh là người được lựa chọn phải có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu; có uy tín trong cộng đồng dân cư; được Nhân dân tín nhiệm; bản thân và gia đình gương mẫu trong đạo đức, lối sống, chấp hành tốt chủ trương của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Đây là tiêu chí mang tính nền tảng bởi cán bộ thôn, tổ dân phố là những người thường xuyên tiếp xúc, vận động và tuyên truyền Nhân dân. Nếu thiếu uy tín hoặc không gương mẫu trong cuộc sống thì rất khó tạo được sự đồng thuận và sức thuyết phục đối với quần chúng. Trong thực tiễn, nhiều địa phương đã xuất hiện những trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố tiêu biểu, luôn đi đầu trong các phong trào xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự và vận động Nhân dân phát triển kinh tế. Chính uy tín cá nhân và tinh thần trách nhiệm của họ đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của địa phương. Vì vậy, quá trình lựa chọn cán bộ cần coi trọng việc đánh giá phẩm chất đạo đức, lối sống và mức độ tín nhiệm trong Nhân dân, tránh tình trạng lựa chọn theo cảm tính, cảm tình hoặc chỉ dựa vào bằng cấp, trình độ chuyên môn một cách đơn thuần (!?).

- Tiêu chí về trình độ, năng lực và kinh nghiệm thực tiễn của trưởng thôn, tổ trưởng dân phố

Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng quy định người đảm nhiệm chức danh trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phải có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức Nhân dân thực hiện tốt các công việc tự quản của cộng đồng dân cư; triển khai hiệu quả các nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền địa phương giao. Đồng thời, nghị định khuyến khích lựa chọn những người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố. Trong điều kiện hiện nay, cán bộ thôn, tổ dân phố không chỉ thực hiện các nhiệm vụ truyền thống mà còn phải tham gia quản lý dữ liệu dân cư, hỗ trợ chuyển đổi số, tuyên truyền pháp luật, vận động Nhân dân thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, năng lực tổ chức, điều hành và kỹ năng giao tiếp, thuyết phục quần chúng là những yếu tố rất cần thiết. Đặc biệt, trước yêu cầu xây dựng chính quyền số, xã hội số và công dân số, người được lựa chọn bầu trưởng thôn, tổ trưởng dân phố cần có khả năng tiếp cận công nghệ thông tin, sử dụng thành thạo các nền tảng số cơ bản để phục vụ công việc. Đây sẽ là lợi thế quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của thôn, tổ dân phố trong thời gian tới.

- Tiêu chí về tinh thần trách nhiệm và khả năng quy tụ quần chúng

Mặc dù không được quy định thành một điều khoản riêng, nhưng các tiêu chuẩn về năng lực, uy tín và phương pháp vận động Nhân dân trong Nghị định 185 đã hàm chứa yêu cầu về tinh thần trách nhiệm và khả năng quy tụ quần chúng. Trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là người thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với Nhân dân, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và phản ánh kịp thời những vấn đề phát sinh lên cấp trên. Do đó, họ phải có tinh thần trách nhiệm cao “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”, tận tụy với công việc; có phong cách làm việc quyết đoán “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám hành động vì lợi ích chung”. Khả năng tập hợp, đoàn kết Nhân dân cũng là yếu tố đặc biệt quan trọng. Trong thực tiễn, nhiều nhiệm vụ ở cơ sở như giải phóng mặt bằng, xây dựng công trình công cộng, bảo vệ môi trường hay giữ gìn an ninh trật tự chỉ thành công khi người đứng đầu thôn, tổ dân phố có uy tín cá nhân cao và biết vận động quần chúng.

Nghị định số 185/2026/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý quan trọng trong việc kiện toàn tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của thôn, tổ dân phố. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ đạo, cần hoàn thiện đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố, lấy ý kiến Nhân dân và thông qua Hội đồng nhân dân cấp xã trước ngày 30/6/2026. Các tiêu chí lựa chọn trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố được quy định rõ ràng, toàn diện từ phẩm chất đạo đức, uy tín xã hội, trình độ, năng lực đến sức khỏe và điều kiện cư trú. Việc lựa chọn đúng người, đủ tiêu chuẩn về (đức, tài, uy tín) không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở mà còn củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở từng địa phương. Trong giai đoạn hiện nay, đây chính là yêu cầu cấp thiết để xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở thật sự “gần dân, hiểu dân, trọng dân và vì Nhân dân phục vụ”.

Phan Huy Hùng – Trần Tố Út