Gặp người chiến sĩ quyết tử ở trận đánh chợ Đồng Xuân

Trong những ngày này, khi cả thành phố Hà Nội đang hướng đến kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống của LLVT Thủ đô Hà Nội, chợ Đồng Xuân luôn được nhắc đến với những dấu ấn của trận chiến Hà Nội mùa Đông năm 1946. Tôi có may mắn được gặp Đại tá Vũ Tâm, nguyên Chánh Văn phòng Binh đoàn Quân tình nguyện 678 giúp Lào, nguyên Trung đội trưởng Trung đội tự vệ giữ chợ Đồng Xuân, Liên khu I, là người trực tiếp tham gia trận đánh lịch sử ngày 14/2/1947 tại chợ Đồng Xuân.

Bức phù điêu “Hà Nội mùa Đông năm 1946”.

Dù trận đánh đã được sử sách ghi chép khá đầy đủ nhưng khi trực tiếp nghe Đại tá Vũ Tâm kể lại, tôi hiểu rõ hơn về cuộc chiến đấu vô cùng ác liệt gần 70 năm về trước. Tối 19/12/1946, khi tiếng súng ở Pháo đài Láng bắn vào Thành Hà Nội báo hiệu toàn quốc kháng chiến cũng là lúc tại Liên khu I diễn ra nhiều trận tấn công vào quân địch. Mỗi nóc nhà, góc phố đều trở thành chiến lũy trong trận chiến giữa ta và địch. 2 giờ sáng ngày 22/12/1946, Uỷ ban kháng chiến khu Đồng Xuân điều Trung đội công nhân bến xe về giữ chợ Đồng Xuân. Sau khi học  xong lớp đào tạo ngắn hạn Trung đội  trưởng do Đảng tổ chức, ông Tâm được điều về giữ chức Trung đội trưởng Tự vệ chỉ huy anh em tổ chức thành một trận địa vững chắc.

Chợ Đồng Xuân ngày nay.

Ngày 6/1/1947, Trung đoàn Quyết tử Liên khu 1 thành lập, Trung đội giữ chợ Đồng Xuân của ông Tâm nằm trong đội hình của Trung đoàn, biên chế về Tiểu đoàn 101 Đồng Xuân (lúc này ông làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 1, Trung đội 1). Thực hiện mệnh lệnh, chợ phải đào hầm hào, làm ụ súng, lô cốt. Ông bảo: Chiến đấu trong phố, mục tiêu được che giấu vì có nhiều nhà, mỗi nhà là một ụ chiến đấu vững chắc. Còn chợ Đồng Xuân, rộng trên 1000m2, mục tiêu lồ lộ, chỉ che đậy bởi một mái tôn mong manh, đạn súng trường bắn thủng. Trung đội phải đào hố cá nhân dưới gầm phản thịt để trú ẩn đảm bảo an toàn. Ngoài ra, để có thể di chuyển, anh em còn phải đào các đường hào tạo thành đường cơ động khi chiến đấu.

Ngày 14/2/1947, diễn ra trận đánh ác liệt nhất giữa Tiểu đoàn 101, Trung đoàn Thủ đô (đổi tên từ Trung đoàn Liên khu I) với quân Pháp. Đây là trận đánh lớn nhất của Liên khu I trong suốt 60 ngày đêm kìm chân địch tại Hà Nội. Mờ sáng 14/2, máy bay Pháp tiếp tục ném bom bắn phá chợ Đồng Xuân và các phố xung quanh. Ông chia sẻ: Lúc bấy giờ Tiểu đoàn quyết tử 101 Đồng Xuân sau 57 ngày đêm chiến đấu giữ Liên khu 1, quân số chỉ còn 130 cán bộ, chiến sĩ nhưng vẫn quyết tâm đánh lại quân Pháp, giữ vững các vị trí chiến đấu.

Trong ngày hôm ấy, quân Pháp phải đánh ba đợt, đến đầu giờ chiều mới chiếm được chợ Đồng Xuân. Ngay trong đêm 14/2, Trung đoàn bổ sung 20 chiến sĩ cùng Tiểu đoàn tổ chức phản kích, buộc quân địch phải rút lui toàn bộ. Tiểu đoàn hy sinh 15 đồng chí, bị thương 19 người. Ông Tâm cũng bị thương nhẹ khi một mảnh đạn pháo bắn vào phía sau gáy. Theo ông, chiến thắng quan trọng nhất của Tiểu đoàn trong trận đánh đó là bảo đảm an toàn phía Bắc Liên khu để đêm 17/2, Trung đoàn rút quân ra khỏi Hà Nội an toàn, hành quân lên Việt Bắc.

Có một kỷ niệm mà ông Tâm không thể nào quên trong ngày hôm đó, là sự hy sinh của đồng chí Đỗ Văn Thìn, đồng đội thân thiết của ông. Lúc đó, anh Thìn phát hiện Tiểu đội phó Nguyễn Thành Trường đang quần nhau với địch trên phản thịt ở thế yếu liền rời chỗ ẩn nấp chạy ra hỗ trợ.  Anh dùng báng súng đánh vào đầu gối tên địch, hắn khụy xuống, Thìn cùng Trường đâm tiếp. Do Thìn đứng dậy bị lộ mục tiêu, tên địch phía sau lưng đã nổ súng, Thìn ngã gục xuống. Trường phát hiện tên địch liền bắn hạ rồi hô: "Toàn tiểu đội xung phong”… địch phải lùi dần rút khỏi chợ kết thúc đợt 2.

Anh em khiêng đồng chí Thìn về đặt tại gian buồng bán vé bên trái cổng chợ và chôn ở đó. 43 năm sau (16/1/1990), khi xây dựng lại chợ Đồng Xuân, Thành Trường vẫn nhớ vị trí Thìn nằm. Đồng đội và gia đình đưa hài cốt của Thìn cùng một số vỏ đạn và lựu đạn sót lại ra nghĩa trang liệt sĩ.

Đại tá Vũ Tâm sinh năm 1927 tại Hà Nội, ông bắt đầu hoạt động cách mạng từ năm 1944. Với những đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Thủ đô, ông đã được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như:  Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Quân công hạng Nhì, Huy hiệu 65 năm tuổi Đảng… Đến nay, tuy tuổi cao nhưng ông vẫn là tấm gương sáng cho các thế hệ con cháu noi theo.

Hữu Thu