“Lợi ích nhóm”- U nhọt cần phải được loại bỏ sớm
QPTĐ-“Lợi ích nhóm” bản chất thật sự là sự cấu kết trục lợi của một nhóm người, gây tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích quốc gia và cộng đồng. Tác hại của hiện tượng này thể hiện rõ rệt qua việc làm chệch hướng chính sách công, phá vỡ môi trường kinh doanh, và xói mòn đạo đức xã hội, đảo lộn các hệ giá trị, khiến đồng tiền và quyền lực chi phối, cổ xúy cho lối sống thực dụng, biến quyền lực công thành công cụ phục vụ mục đích tư nhân của nhóm. Nếu không nhận diện và có những biện pháp phòng, chống kịp thời, “lợi ích nhóm” tiêu cực sẽ trở thành nguy cơ gây mất ổn định chính trị, đe dọa sự tồn vong của Đảng, Nhà nước và chế độ.
Nguyên nhân hình thành và những tác hại tiêu cực
Theo từ điển Wikipedia mở, “lợi ích nhóm” là lợi ích của một nhóm người gắn kết với nhau, hỗ trợ, móc ngoặc với nhau, giúp đỡ lẫn nhau để cùng nhau có lợi ích và bảo vệ lợi ích đó. Xét về mục đích và tính chất, đó là lợi ích cục bộ của những đơn vị, địa phương, của nhóm người, gây ra xung đột, mâu thuẫn và gây thiệt hại lợi ích chung của Nhân dân, của xã hội và quốc gia, dân tộc, cản trở quá trình phát triển kinh tế, xã hội, làm suy giảm hiệu quả quản lý nhà nước. Sự cấu kết của một bộ phận cán bộ, công chức có chức, có quyền, thoái hóa, biến chất với các đơn vị kinh tế, các thành phần ngoài xã hội hỗ trợ nhau nhằm trục lợi, thu vén lợi ích cá nhân. “Lợi ích nhóm” được hình thành và luôn gắn với hành vi tham nhũng của những người có chức, có quyền; nghĩa là gắn với quyền lực nhà nước tạo nên “lợi ích nhóm” tiêu cực ở cấp độ cao hơn, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt hơn, chi phối các cá nhân có thẩm quyền, ảnh hưởng đến cả các chủ trương, chính sách, quyết định của chính quyền, vì thế tính chất nguy hiểm đối với xã hội càng cao hơn. Sự cấu kết, lôi kéo những người có chức, có quyền bằng vật chất ngày càng chặt chẽ, khép kín, đủ sức lũng đoạn từ tập thể nhỏ đến tập thể lớn, từ kinh tế đến chính trị, làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín và vai trò lãnh đạo của Đảng; làm tha hóa đội ngũ cán bộ, đảng viên và làm đảo lộn những chuẩn mực, giá trị đạo đức xã hội. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ, cần kiên quyết ngăn chặn, không để hình thành “nhóm lợi ích”, “lợi ích nhóm”, sự câu kết, móc nối giữa “quan chức- doanh nhân-tội phạm” để trục lợi.
Như chúng ta đã biết, việc quan chức bắt tay với doanh nghiệp để tham nhũng là một hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, thường được gọi là hiện tượng “thân hữu” hay “lợi ích nhóm”. Đây là sự câu kết giữa quyền lực công của quan chức và nguồn lực tư là doanh nghiệp nhằm mục đích vụ lợi cá nhân, gây thiệt hại cho Nhà nước và xã hội. Lý do chính dẫn đến tình trạng sự câu kết, móc nối giữa “quan chức - doanh nhân-tội phạm” để trục lợi. Là vì quan chức nhận hối lộ để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, còn doanh nghiệp chi tiền để mua quyền lực, nhằm thu về lợi nhuận cao hơn chi phí bôi trơn. Cùng với đó, sự suy thoái đạo đức của một bộ phận cán bộ, công chức suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", bỏ qua lợi ích chung vì sự giàu có riêng. Thế nên mới sinh ra cơ chế “Sân sau” bằng việc quan chức tạo điều kiện cho doanh nghiệp của người thân, gia đình “sân sau” trúng các dự án công, đất đai, sau đó hưởng lợi trái phép.
Thông qua đại án tham nhũng chấn động của Nguyễn Văn Hậu (tức Hậu “Pháo”, Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sơn) vừa qua, chúng ta càng thấy rõ sự cảnh báo sâu sắc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cũng như tác hại vô cùng nguy hiểm của “lợi ích nhóm”. Bởi vì, mấu chốt và sai phạm lớn nhất của Hậu là dùng tiền để “thao túng” lãnh đạo, hối lộ quan chức để thâu tóm dự án, bỏ ngoài sổ sách. Hậu quả là khối tài sản khổng lồ bị kê biên, nhiều cựu Bí thư, Chủ tịch tỉnh vướng vòng lao lý, và chính Hậu nhận bản án nghiêm khắc. Thông qua sự việc phơi bày lỗ hổng lớn, khi doanh nghiệp có thể dễ dàng “mua đứt, thay ghế” hoặc thao túng các quan chức cấp cao, kể cả những người đứng đầu Tỉnh ủy, UBND tỉnh khi không nghe và làm theo. Hệ quả là đạo đức công vụ bị phá vỡ, tài sản nhà nước bị thất thoát nghiêm trọng, niềm tin của Nhân dân bị suy giảm. Dù bản án chính thức được tuyên và đã khép lại, nhưng tác hại của “lợi ích nhóm” để lại vẫn còn, đó là niềm tin đã mất, trách nhiệm bị đánh đổi vì lòng tham và sự buông lỏng kỷ cương. Thông qua đó có thể thấy, biểu hiện của tiêu cực “lợi ích nhóm” có thể nhìn thấy rõ không chỉ qua các vụ án tham nhũng, kinh tế, kết luận các vụ việc có vi phạm do cơ quan kiểm tra, thanh tra ban hành mà thông qua cả công tác rà soát văn bản quy phạm pháp luật.
Vì vậy, công tác phòng chống “lợi ích nhóm” hiện nay đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ, trọng tâm là kiểm soát chặt chẽ quyền lực, tăng cường minh bạch và hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách. Việc giám sát độc lập và nâng cao đạo đức công vụ là chìa khóa để ngăn chặn các nhóm lợi ích thao túng.
Kiểm soát quyền lực, đề cao đạo đức công vụ là liệu thuốc hữu hiệu
Văn kiện các kỳ Đại hội của Đảng đều nhấn mạnh: “Kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm trong xây dựng pháp luật; hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, bịt kín các kẽ hở pháp luật để không ai có thể tham nhũng, tiêu cực được”. Bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện thể chế pháp luật để tạo động lực phát triển mạnh mẽ. Trong bài phát biểu quan trọng tại kỳ họp thứ tám, Quốc hội khóa XV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nêu rõ: Cần Tập trung kiểm soát quyền lực trong xây dựng pháp luật, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, đề cao trách nhiệm, nhất là trách nhiệm người đứng đầu, kiên quyết chống tiêu cực, “lợi ích nhóm”. Nói về thực tiễn sinh động của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong nhiệm kỳ qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã khái quát thành 10 chữ với 5 ý để dễ nhớ, dễ thực hiện, đó là: “Kiên trì, Quyết tâm, Đồng thuận, Toàn diện, Đột phá”.
Hiện nay, trong quá trình phát triển đất nước hướng đến tăng trưởng hai con số, nhiều bộ, ngành, địa phương đang đầu tư rất nhiều công trình, dự án lớn được triển khai, nhiều chủ trương, chính sách mới được áp dụng với cơ chế “thông thoáng” hơn để phát triển kinh tế - xã hội, bên cạnh mặt tích cực sẽ tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Do đó, các cấp, các ngành cần quán triệt và tổ chức thực hiện tốt chủ trương đường lối của Đảng, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, quy định của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, “lợi ích nhóm”. Cụ thể là, về quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, phải bảo đảm các yêu cầu. Như bảo đảm dân chủ, minh bạch, kịp thời, khả thi, hiệu quả, dễ áp dụng trên thực tế, tiết kiệm thời gian chi phí; nâng cao năng suất và chất lượng xây dựng pháp luật. Bảo đảm đánh giá tác động chính sách một cách thực chất. Đồng thời bảo đảm thực hiện cơ chế tiếp thu giải trình ý kiến góp ý của các đối tượng chịu sự tác động là người dân, doanh nghiệp. Phát huy cao độ vai trò, trách nhiệm của người cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người đứng đầu, kiên quyết chống tiêu cực, “lợi ích nhóm” trong công tác xây dựng pháp luật.
Như trên đã chỉ ra, “lợi ích nhóm” thể hiện ở sự móc ngoặc giữa một số quan chức nhà nước với các đại gia, doanh nghiệp để hợp thức hóa việc ăn cắp, tham nhũng của công, làm giàu cho các cá nhân hay một nhóm; sự móc nối giữa các doanh nghiệp với nhau và với các quan chức có quyền, có chức để dành những gói thầu, những khoản ưu đãi từ tiền công quỹ; chạy chức, chạy quyền; sự thông đồng của một nhóm người để mưu cầu có việc làm, có chức, có quyền bằng cách mua bán, đút lót, hối lộ. Như vậy, biểu hiện ở “lợi ích nhóm” là các hành động tham nhũng, tha hóa và vi phạm pháp luật. Để ngăn chặn “lợi ích nhóm” cần tiếp tục đẩy mạnh công khai hóa, minh bạch hóa các hoạt động của hệ thống chính trị. Bởi lẽ, nếu trong hoạt động của hệ thống chính trị còn nhiều điểm tối, không rõ ràng, thì “lợi ích nhóm” còn có cơ hội hình thành. Do vậy, công khai, minh bạch các hoạt động của hệ thống chính trị là một trong những giải pháp làm cho “lợi ích nhóm” ít có cơ hội hình thành, phát triển. Đồng thời, kiểm tra thường xuyên, đặc biệt là phải tăng cường kiểm tra chéo các hoạt động công vụ nhằm ngăn chặn khả năng hình thành lợi ích nhóm. Bên cạnh đó, cần làm tốt việc kê khai tài sản của bản thân và của gia đình của cán bộ, công chức, bảo đảm minh bạch các nguồn thu nhập. Phát huy vai trò giám sát của cộng đồng và xã hội, phát hiện những dấu hiệu bất thường nhằm ngăn chặn sự hình thành lợi ích nhóm.
Nguyễn Văn Tuân
