“Đô thị thuận thiên” không gian phát triển mới của Thủ đô Hà Nội

QPTĐ-Cùng lịch sử suốt hàng nghìn năm gắn liền với Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, sông Hồng không chỉ là yếu tố tự nhiên mà còn là trục hình thành, phát triển đô thị. Từ tư duy “ngăn lũ” truyền thống, trong quy hoạch 100 năm của Thủ đô đã chuyển sang thích ứng với tự nhiên, theo tiêu chí “đô thị thuận thiên”, phát triển không gian xanh, sinh thái bền vững, tôn trọng quy luật tự nhiên, bảo đảm an toàn dòng chảy và ứng phó với biến đổi khí hậu. Vì vậy,  sông Hồng đóng vai trò “xương sống” trong tổ chức không gian phát triển, trở thành trục trung tâm, là “mặt tiền” của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Trong tiến trình lịch sử, sông Hồng luôn giữ vai trò đặc biệt đối với sự hình thành và phát triển của Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Dòng sông không chỉ âm thầm cuộn chảy bồi đắp phù sa cho đôi bờ màu mỡ, mà còn nuôi dưỡng đời sống cư dân, đồng thời tích tụ lớp lớp giá trị văn hóa, lịch sử qua hệ thống làng mạc, di tích ven sông trù phú. Dọc hai bên sông, là nơi hội tụ nhiều giá trị đặc sắc, từ di sản văn hóa, các làng nghề truyền thống đến hệ thống di tích lịch sử và không gian sinh hoạt cộng đồng. Đây không chỉ là nguồn lực phát triển kinh tế, du lịch mà còn là “dòng chảy ký ức” gắn với bản sắc đô thị. Chính chiều sâu lịch sử, văn hóa cùng giá trị sinh thái và không gian mở hiếm có đã tạo nên lợi thế đặc thù, khiến sông Hồng trở thành trục phát triển tự nhiên, gần gũi với người dân và là nền tảng để kiến tạo diện mạo đô thị hiện đại, bền vững cho Thủ đô trong tương lai.

Trong quy hoạch 100 của Thủ đô, cấu trúc đô thị được định hình theo không gian mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. Một trong những nội dung trọng tâm của quy hoạch là đề xuất cấu trúc không gian mới với 9 cực tăng trưởng, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, thay thế cấu trúc cũ gồm 5 vùng đô thị, 5 trục không gian.

Các trục động lực này đóng vai trò xương sống, kết nối trực tiếp khu vực đô thị trung tâm với các cực tăng trưởng mới và liên kết ra Vùng Thủ đô. Trong đó, Trục cảnh quan sông Hồng (là dự án Đại lộ cảnh quan chiến lược) mang ý nghĩa là trục phát triển trung tâm định hình lại cấu trúc đô thị của Thủ đô Hà Nội. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông mà còn là biểu tượng kỷ nguyên mới, dung hòa giữa yếu tố sinh thái và bảo tồn văn hóa. Chuyển đổi tư duy từ “quay lưng” sang “hướng mặt ra sông”, biến dòng sông thành mặt tiền trung tâm. Trục đại lộ giúp mở rộng không gian phát triển, hoàn thiện hạ tầng kết nối và kiến tạo diện mạo đô thị văn minh, hiện đại. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa: Trục cảnh quan kết nối và tôn vinh hệ thống di sản, di tích, và các làng nghề truyền thống nghìn năm tuổi như làng gốm Bát Tràng nằm dọc hai bên bờ sông.

Dòng sông được coi là mạch nguồn nuôi dưỡng văn hóa và tâm thức của người Việt. Là động lực tăng trưởng kinh tế, đóng vai trò là “đại lộ kinh tế” tạo ra động lực mới, thu hút du lịch sinh thái, văn hóa, thúc đẩy dịch vụ, bất động sản và các ngành công nghiệp sáng tạo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển Thủ đô. Có thể khẳng định Trục cảnh quan sông Hồng là mảnh ghép quan trọng để xây dựng Hà Nội theo định hướng “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, hướng tới tầm nhìn phát triển dài hạn của Thủ đô.

Dự án Trục cảnh quan sông Hồng nằm trong phạm vi địa giới hành chính 16 phường, xã, gồm: Thượng Cát, Đông Ngạc, Phú Thượng, Hồng Hà, Lĩnh Nam, Bồ Đề, Long Biên, Ô Diên, Thanh Trì, Nam Phù, Hồng Vân, Mê Linh, Thiên Lộc, Vĩnh Thanh, Đông Anh, Bát Tràng. Cụ thể:  Vùng 1 - Đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long (vành đai 1 - vành đai 2) có chức năng chính là khu vực công viên cây xanh sinh thái, bảo tồn tính tự nhiên và thể dục thể thao. Vùng này bao gồm khu dân cư hiện hữu và xây dựng mới, cảng hàng hóa, công viên thể dục thể thao, sân golf, công viên bảo tồn tự nhiên, cây xanh cảnh quan. Vùng 2 - Đoạn từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì (vành đai 3 - vành đai 4) có chức năng chính là khu vực đa chức năng, như công cộng, văn hóa, thương mại, dịch vụ, vui chơi giải trí. Vùng này bao gồm khu dân cư hiện hữu, khu dân cư tái thiết và xây dựng mới, hỗn hợp (công cộng, thương mại - dịch vụ), công viên chuyên đề (công nghệ, văn hóa, lễ hội, lịch sử, nghệ thuật, vui chơi giải trí…), làng nghề trồng hoa, cảng du lịch, cây xanh cảnh quan. Vùng 3 - Đoạn từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở (vành đai 5) có chức năng chính là khu vực thương mại, dịch vụ, vận chuyển, công viên nông nghiệp sinh thái, bao gồm khu dân cư hiện hữu và xây dựng mới, công cộng, dịch vụ, du lịch, kho tàng, logistics, cụm công nghiệp, làng nghề, cảng hàng hóa, công viên thể dục thể thao, sân golf, cây xanh cảnh quan… Tổng vốn đầu tư dự án dự kiến khoảng 338.000 tỷ đồng. Quỹ đất dự kiến thanh toán sơ bộ xác định khoảng 2.076 ha đất trên địa bàn các xã: Ô Diên, Đan Phượng, Liên Minh, Hoài Đức, Sơn Đồng, Dương Hòa, An Khánh, Thư Lâm, Đại Thanh, Ngọc Hồi, Thường Tín.

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là công trình mang tính khởi động, biểu tượng sức bật cho giai đoạn phát triển mới, tạo động lực liên kết các khu vực đô thị hiện hữu, mở rộng không gian phát triển về phía Bắc và Nam sông Hồng, đồng thời hình thành biểu tượng mới của Thủ đô trong thời kỳ hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Dự án có mục tiêu hình thành trục động lực phát triển mới dọc hai bên bờ sông Hồng, kết nối trung tâm Hà Nội với các khu vực phía Bắc và phía Nam sông, mở rộng không gian phát triển đô thị, thương mại, dịch vụ, du lịch và logistics. Dự án góp phần tăng thu ngân sách, tạo việc làm, thu hút đầu tư trong và ngoài nước, kích thích thị trường bất động sản, thương mại và du lịch ven sông, đóng góp tích cực vào tăng trưởng GRDP của Hà Nội và GDP quốc gia. Việc đầu tư hạ tầng đồng bộ hai bên sông kết hợp các công trình kè, thoát nước, cây xanh, công viên và không gian văn hóa sẽ nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ hành lang thoát lũ, bảo đảm an toàn quốc gia, an ninh năng lượng, an ninh môi trường, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thủy lợi, phòng chống thiên tai, điều hòa khí hậu và đảm bảo an ninh nguồn nước.

Đây cũng là bước quan trọng để chỉnh trang đô thị hai bên sông, ổn định đời sống dân cư vùng bãi, tạo không gian sinh thái bền vững gắn với bản sắc lịch sử - văn hóa Thăng Long - Hà Nội, là nguồn lực thiên nhiên - văn hóa - sinh thái đặc biệt của quốc gia.

Nguyễn Văn Tuân