Vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu

QPTĐ-Vượt qua mọi dự báo, xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2025 đã cán đích ngoạn mục với 930,05 tỷ USD, tăng trưởng tới 18,2% so với năm 2024. Kết quả này đã khẳng định vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Điểm sáng công nghiệp chế biến

Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2025 đạt 475,04 tỷ USD. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 107,95 tỷ USD, giảm 6,1%, chiếm 22,7% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô đạt 367,09 tỷ USD, tăng 26,1%, chiếm 77,3%. 

Năm 2025 có 36 mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, chiếm 94,0% tổng kim ngạch xuất khẩu, có 8 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 70,2%. Về cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu năm 2025, nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 421,47 tỷ USD, chiếm 88,7%; nhóm hàng nông sản, lâm sản đạt 39,46 tỷ USD, chiếm 8,3%; nhóm hàng thủy sản đạt 11,29 tỷ USD, chiếm 2,4%; nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản đạt 2,83 tỷ USD, chiếm 0,6%.  

Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa năm 2025 đạt 455,01 tỷ USD, tăng 19,4% so với năm trước, trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 137,38 tỷ USD, giảm 2,0%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 317,63 tỷ USD, tăng 31,9%. Năm 2025 có 47 mặt hàng nhập khẩu đạt trị giá trên 1 tỷ USD, chiếm tỷ trọng 93,8% tổng kim ngạch nhập khẩu. 

Về thị trường xuất, nhập khẩu hàng hóa năm 2025, Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 153,2 tỷ USD. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 186,0 tỷ USD. Trong năm 2025, xuất siêu sang Mỹ đạt 133,9 tỷ USD tăng 28,2% so với năm trước; xuất siêu sang EU 38,6 tỷ USD, tăng 10,1%; xuất siêu sang Nhật Bản 2,1 tỷ USD, giảm 30,1%; nhập siêu từ Trung Quốc 115,6 tỷ USD, tăng 39,6%; nhập siêu từ Hàn Quốc 31,6 tỷ USD, tăng 4,3%; nhập siêu từ ASEAN 14,2 tỷ USD, tăng 42,4%.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dịch vụ ước đạt 30,31 tỷ USD, tăng 18,9% so với năm trước, trong đó dịch vụ du lịch đạt 15,22 tỷ USD (chiếm 50,2% tổng kim ngạch), tăng 24,4%; dịch vụ vận tải đạt 8,8 tỷ USD (chiếm 29,0%), tăng 23,6%.

Nông-lâm-thủy sản duy trì đà tăng trưởng 

Năm 2025, xuất khẩu nông-lâm-thủy sản của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, lần đầu tiên vượt mốc 70 tỷ USD. Kết quả này không chỉ khẳng định vai trò trụ đỡ của nông nghiệp đối với ổn định kinh tế vĩ mô mà còn tạo nền tảng quan trọng để toàn ngành hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, gia tăng giá trị và phát triển bền vững trong năm 2026.

Ngành nông nghiệp tiếp tục được cơ cấu lại theo hướng sinh thái, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Thị trường tiêu thụ nông sản không ngừng được mở rộng; kim ngạch xuất khẩu nông-lâm-thủy sản tăng liên tục qua các năm, với sản phẩm đã có mặt tại hơn 196 quốc gia và vùng lãnh thổ. Riêng năm 2025, xuất khẩu nông-lâm-thủy sản lập kỷ lục mới, đạt giá trị cao nhất từ trước tới nay, gấp khoảng 70 lần so với thời kỳ trước đổi mới, với tốc độ tăng trưởng bình quân 10%-12%/năm.

Trong cơ cấu xuất khẩu, nhóm nông sản đạt 37,25 tỷ USD, tăng 13,7%; sản phẩm chăn nuôi đạt 627,8 triệu USD, tăng 17,4%; thủy sản đạt 11,32 tỷ USD, tăng 12,7%; lâm sản đạt 18,5 tỷ USD, tăng 6,6%. Đáng chú ý, nông sản Việt Nam tiếp tục duy trì 10 nhóm hàng xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó có 3 nhóm hàng đạt trên 8 tỷ USD gồm: Gỗ và sản phẩm gỗ đạt 17,3 tỷ USD; cà phê đạt 8,5 tỷ USD; rau quả đạt 8,6 tỷ USD.

Năm 2025 ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ của nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực, nhất là những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh và giá trị gia tăng cao. Cà phê trở thành điểm sáng nổi bật khi xuất khẩu đạt 1,5 triệu tấn, kim ngạch 8,57 tỷ USD, tăng hơn 52% về giá trị; giá xuất khẩu bình quân đạt trên 5.630 USD/tấn. Rau quả đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20%, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm hơn 64% tổng giá trị xuất khẩu. Hạt điều đạt 5,19 tỷ USD; hạt tiêu dù giảm nhẹ về khối lượng nhưng kim ngạch đạt 1,64 tỷ USD nhờ giá tăng mạnh.

Bước sang năm 2026, ngành nông nghiệp và môi trường được dự báo tiếp tục đối mặt nhiều khó khăn, thách thức, nhất là tác động của biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, ô nhiễm môi trường và yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, tăng trưởng xanh. Trước yêu cầu đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông-lâm-thủy sản đạt 73-74 tỷ USD, trong đó nông sản khoảng 40 tỷ USD, thủy sản khoảng 12 tỷ USD, lâm sản và đồ gỗ khoảng 18,8 tỷ USD.

Thách thức đối với doanh nghiệp trong nước

Xuất khẩu gần 500 tỷ USD năm 2025 chủ yếu nhờ khối FDI trong khi doanh nghiệp nội địa gặp khó, với thách thức có thể kéo dài sang 2026. Theo Cục Thống kê, cả nước ghi nhận 227.200 doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Con số này nhỏ hơn số thành lập mới và quay lại hoạt động 297.500, nhưng cũng tăng gần 15% so với 2024.

Thực tế, khi nhìn vào cơ cấu đóng góp xuất khẩu của các khu vực doanh nghiệp và mặt hàng, bức tranh hiện ra các "nốt trầm". Doanh nghiệp nội địa và sản phẩm truyền thống ngày càng chịu áp lực lớn về đầu ra. Trong số 475 tỷ USD, kim ngạch từ kinh tế trong nước giảm hơn 6% so với cùng kỳ và góp chưa đến 23%, so với mức 26,4% vào năm 2021. Còn doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là động lực, khi chiếm hơn 77% kim ngạch, tương đương 367 tỷ USD và tăng trưởng hơn 26%.

Nhóm phân tích vĩ mô của Chứng khoán Sài Gòn-Hà Nội cho rằng, phần lớn thành tích xuất khẩu đến từ khu vực doanh nghiệp ngoại. Điều này cho thấy năng lực xuất khẩu nội địa đang suy yếu tương đối so với khu vực FDI. Nhìn chung, tổng kim ngạch tăng nhưng tỷ trọng giá trị nội địa mỏng dần. Xét trong cơ cấu nhóm hàng, đồ điện tử chiếm ưu thế, cho thấy vai trò đang lên của Việt Nam trong chuỗi cung ứng hàng hóa giá trị gia tăng cao toàn cầu. Mặt khác, điều này phản ánh áp lực lớn hơn với các mặt hàng truyền thống.

Điểm tựa cho xuất khẩu thời gian tới là duy trì chiến lược đa dạng hóa. Việt Nam đang đẩy nhanh nỗ lực theo đuổi các cơ hội thương mại mới, mặc dù Mỹ là thị trường xuất khẩu hàng đầu. Tiềm năng của việc đa dạng hóa thương mại là rất lớn. Về dài hạn, Việt Nam cần sớm chuyển trọng tâm từ tăng số lượng sang nâng cao chất lượng trong ngoại thương. Tức là, cần gia tăng tỷ trọng giá trị nội địa và hàm lượng công nghệ trong mỗi sản phẩm xuất khẩu.

Song Hà