Việt Nam hướng tới năng lượng điện hạt nhân

QPTĐ-Tiến trình phát triển năng lượng hạt nhân từng vấp phải những lo ngại về bài toán xử lý chất thải hạt nhân, tiêu chuẩn an toàn, cũng như việc xây dựng các nhà máy đòi hỏi nguồn vốn lớn, công nghệ hiện đại, đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, với sự phát triển vượt bậc của khoa học kỹ thuật, những khúc mắc nêu trên dần được tháo gỡ. Hiện nay, năng lượng hạt nhân được xem là chìa khóa quan trọng góp phần giải quyết những bài toán khó như biến đổi khí hậu và an ninh năng lượng.

Thời cơ mới đối với ngành năng lượng toàn cầu

Năm 2025 đã đánh dấu thời điểm năng lượng tái tạo lần đầu vượt than đá, trở thành nguồn cung điện lớn nhất, chiếm tới 35% tổng nguồn cung điện toàn cầu trong năm 2025.

Cùng với cú bứt tốc của năng lượng tái tạo, sự trở lại của điện hạt nhân cũng đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi hàng loạt nước như Italia, Nhật Bản, Serbia, Indonesia đã quyết định hồi sinh và đẩy mạnh phát triển các nhà máy điện hạt nhân nhằm giải tỏa “cơn khát” năng lượng. Với những lợi ích mang lại nêu trên, phục hưng ngành công nghiệp điện hạt nhân dần trở thành xu thế phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới. Mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành các sắc lệnh hành pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng công suất năng lượng hạt nhân của Mỹ từ khoảng 100 GW vào năm 2024 lên 400 GW vào năm 2050. 

Giới chuyên gia nhận định, phát triển năng lượng tái tạo và điện hạt nhân là xu thế tất yếu khi các nước đang tăng tốc để hoàn thành đúng hạn mục tiêu trung hòa carbon, chống biến đổi khí hậu. Báo cáo từ World Weather Attribution (WWA), tổ chức chuyên nghiên cứu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu cho thấy, nếu thế giới tiếp tục sử dụng nhiên liệu hóa thạch, thảm họa thiên nhiêu sẽ trở nên tồi tệ hơn. Trong bối cảnh đó, chuyển sang sử dụng nguồn năng lượng sạch là bước đi tất yếu.

Động lực hồi sinh điện hạt nhân

Ngân hàng thế giới (WB) cũng đã thông báo chấm dứt lệnh cấm tài trợ dự án năng lượng hạt nhân tại các nước đang phát triển. Quyết định mang tính lịch sử này mở ra cơ hội để nhiều quốc gia giải tỏa khó khăn về năng lượng, đáp ứng nhu cầu điện cho phát triển kinh tế. Tuyên bố nêu trên đảo ngược chính sách WB đưa ra từ năm 2013 về việc ngừng tài trợ cho các dự án điện hạt nhân. Theo quyết định vừa được công bố, WB sẽ hỗ trợ các nước kéo dài tuổi thọ của lò phản ứng, nâng cấp lưới điện và cơ sở hạ tầng liên quan, đồng thời mở rộng tiềm năng phát triển lò phản ứng mô-đun nhỏ.

Việc WB, tổ chức tài chính đa phương uy tín, quyết định xem xét tài trợ cho các dự án hạt nhân đã tiếp thêm động lực đáng kể nhằm hồi sinh lĩnh vực vốn trải qua giai đoạn dài suy giảm mạnh sau hàng loạt sự cố hạt nhân như Chernobyl năm 1986, Three Mile Island ở Mỹ năm 1979 và Fukushima tại Nhật Bản năm 2011. Quyết định của WB hoàn toàn phù hợp nhu cầu phát triển kinh tế hiện nay. Theo Chủ tịch WB Ajay Banga, nhu cầu điện tại các nước đang phát triển dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2035. Thực tế này đòi hỏi các khoản đầu tư vào sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng và lưu trữ điện phải tăng từ 280 tỷ USD hiện nay lên khoảng 630 tỷ USD.

Cùng với những lợi ích về kinh tế, điện hạt nhân cũng là chìa khóa quan trọng để các nước hiện thực hóa mục tiêu về trung hòa carbon. Trong bối cảnh thế giới đang tăng cường đầu tư cho năng lượng sạch, các nhà máy điện hạt nhân hầu như không tạo ra khí thải nhà kính hoặc chất gây ô nhiễm không khí trong quá trình vận hành, đã dần trở thành lựa chọn hấp dẫn, giúp thế giới tiến gần đến những mục tiêu khí hậu tham vọng.

Việt Nam phát triển điện hạt nhân an toàn, hiệu quả và bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển khoa học và công nghệ và chuyển dịch năng lượng sạch, ngày 27/6/2025, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi). Sau hơn 15 năm thi hành, Luật Năng lượng nguyên tử đã trở thành nền tảng pháp lý vững chắc, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài, tổ chức quốc tế tiến hành các hoạt động trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử tại Việt Nam.

Tuy nhiên, bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cập nhật, hoàn thiện để phù hợp xu hướng phát triển khoa học và công nghệ, bảo đảm an ninh năng lượng và đáp ứng các cam kết quốc tế về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Một trong những điểm đáng chú ý trong Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) là Nhà nước bảo đảm ngân sách xây dựng và vận hành mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia; đầu tư xây dựng địa điểm lưu giữ, xử lý, chôn cất chất thải phóng xạ, nguồn phóng xạ đã qua sử dụng và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng cấp quốc gia. Đây là bước đi thiết yếu, thể hiện tầm nhìn dài hạn về bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân, yếu tố nền tảng cho mọi ứng dụng trong lĩnh vực này.

Ngày 11/12/2025, đoàn công tác đánh giá cơ sở hạ tầng hạt nhân tích hợp (Integrated Nuclear Infrastructure Review-INIR) của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) kết luận sơ bộ Việt Nam đã có những bước tiến lớn để khởi động lại và đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận cũng như phát triển cơ sở hạ tầng cần thiết.

Đối với quốc gia mới bắt đầu chương trình điện hạt nhân đầu tiên như Việt Nam, quá trình phát triển cơ sở hạ tầng phải trải qua ba giai đoạn được đánh dấu bằng ba cột mốc tương ứng. Trong đó, giai đoạn 1 là chuẩn bị để đưa ra quyết định khởi động chương trình điện hạt nhân; giai đoạn 2 là chuẩn bị cho việc xây dựng nhà máy, giai đoạn 3 là xây dựng và đưa vào vận hành nhà máy điện hạt nhân đầu tiên.

Việc hoàn thành đánh giá INIR tương đương cột mốc số 2, khởi đầu của giai đoạn 2, cho phép Việt Nam sẵn sàng hồ sơ mời thầu cho nhà máy điện hạt nhân đầu tiên. Kết quả cũng sẽ giúp xác định các lĩnh vực cần hành động thêm và đưa ra các khuyến nghị, đề xuất để Chính phủ và các cơ quan liên quan của Việt Nam lập kế hoạch hành động giải quyết các hạn chế, thiếu sót trong thời gian tới.

Song Hà