Tự chủ chiến lược-Chìa khóa hiện thực hóa khát vọng hùng cường trong kỷ nguyên mới

QPTĐ-Tự chủ chiến lược được xác định trong Dự thảo Văn kiện XIV của Đảng là bước phát triển mới trong nhận thức lý luận và chỉ đạo thực tiễn của Đảng ta đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện tầm nhìn chiến lược về chủ động hoạch định, dẫn dắt và kiến tạo sự phát triển của đất nước trong một thế giới nhiều biến động; đồng thời khẳng định năng lực lãnh đạo làm chủ định hướng và mục tiêu phát triển, nâng tầm vị thế đất nước trên trường quốc tế. Tự chủ chiến lược được xác định trong Dự thảo Văn kiện XIV của Đảng là bước phát triển mới trong nhận thức lý luận và chỉ đạo thực tiễn của Đảng ta đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thể hiện tầm nhìn chiến lược về chủ động hoạch định, dẫn dắt và kiến tạo sự phát triển của đất nước trong một thế giới nhiều biến động; đồng thời khẳng định năng lực lãnh đạo làm chủ định hướng và mục tiêu phát triển, nâng tầm vị thế đất nước trên trường quốc tế. 

Dự thảo Văn kiện xác định Chủ đề của Đại hội lần thứ XIV của Đảng là “Dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030; tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội”. Điểm rất mới trong chủ đề Đại hội XIV là việc nhấn mạnh “tự chủ chiến lược” có ý nghĩa rất sâu sắc cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời phản ánh một bước phát triển mới, rất quan trọng trong tư duy lãnh đạo của Đảng ta, là sự phát triển ở tầm cao hơn của tư duy độc lập, tự chủ một nguyên tắc xuyên suốt của cách mạng Việt Nam. Nếu trước đây, độc lập, tự chủ chủ yếu được nhấn mạnh trong lĩnh vực chính trị, đối ngoại và quốc phòng, an ninh, thì nay khái niệm này được mở rộng, tiếp cận một cách toàn diện, bao trùm cả kinh tế, khoa học công nghệ, thể chế, nguồn nhân lực và năng lực quản trị quốc gia. Đây là bước bổ sung rất quan trọng, thể hiện tư duy phát triển chủ động, không lệ thuộc, không bị động trước các cú sốc bên ngoài. Theo giáo sư, tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng lý luận Trung ương, Tổ phó Thường trực Tổ Biên tập Văn kiện Đại hội XIV của Đảng cho biết, sự khác biệt căn bản giữa nội hàm “độc lập, tự chủ” và “tự chủ chiến lược” được thể hiện ở chỗ “Độc lập, tự chủ” là khả năng tự quyết con đường phát triển của quốc gia, không để bị chi phối hay lệ thuộc từ bên ngoài; còn “tự chủ chiến lược” là năng lực chủ động hoạch định, dự báo và lựa chọn hướng đi, tạo dựng điều kiện và nguồn lực để thúc đẩy lợi ích quốc gia trong môi trường quốc tế nhiều biến động, cạnh tranh. Tự chủ chiến lược được hiểu là sự kết hợp giữa nội lực mạnh mẽ, bản lĩnh chính trị, đối ngoại vững vàng, định vị rõ mình, xác định rõ lộ trình phát triển, nâng cao khả năng thích ứng linh hoạt và năng lực hội nhập quốc tế chủ động, tích cực. Do đó, để phù hợp với xu thế tất yếu của thời đại, những biến động đang diễn ra mau lẹ trên thế giới, Đảng ta xác định không chỉ giữ vững quyền tự quyết mà còn làm chủ phương thức thực hiện quyền đó trên cơ sở tầm nhìn chiến lược, sức mạnh nội sinh và vị thế quốc tế của đất nước, đó chính là củng cố nội lực, nâng cao sức chống chịu và khả năng tự điều chỉnh để vừa hội nhập quốc tế sâu rộng, vừa giữ vững độc lập, tự chủ và bản sắc riêng.

Thực tiễn hiện nay cho thấy, toàn cầu hóa sâu rộng và cạnh tranh chiến lược gay gắt đang đặt ra những thách thức lớn đối với các quốc gia. Các vấn đề an ninh phi truyền thống, như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, di cư, khủng hoảng năng lượng, khan hiếm tài nguyên và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu gây ra những thách thức đan xen, phức tạp, tác động đa chiều đến mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Trong kỷ nguyên mới, sức mạnh của mỗi quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô dân số hay tổng sản phẩm quốc nội, mà còn được thể hiện ở năng lực duy trì tính độc lập trong tư duy, khả năng thích ứng trước biến động của thời cuộc. Đối với Việt Nam, vấn đề tự chủ chiến lược, nâng cao tiềm lực và vị thế quốc gia trong bối cảnh mới có ý nghĩa cốt lõi trong đổi mới tư duy phát triển đất nước, tạo nền tảng phát triển bền vững. Trong đó, Dự thảo Văn kiện XIV của Đảng xác định “Tự chủ chiến lược” của Việt Nam hiện nay được thể hiện trên năm trụ cột cơ bản, gắn kết nhau, đó là: Tự chủ về chính trị; tự cường về kinh tế; tự tin về văn hóa và con người; tự lực, tự cường về khoa học, công nghệ; tự lực, tự cường về quốc phòng, an ninh.

Đối với “tự chủ chiến lược” trên lĩnh vực quốc phòng, Đảng ta xác định vào năng lực chủ động xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân vững chắc, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy; chủ động dự báo, nhận diện sớm nguy cơ, thách thức đối với độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ xã hội chủ nghĩa; chuẩn bị đầy đủ tiềm lực, lực lượng và thế trận để không bị động, bất ngờ trong mọi tình huống. “Tự chủ chiến lược” được thể hiện ở việc kết hợp chặt chẽ giữa sức mạnh chính trị, tinh thần, kinh tế, khoa học công nghệ và sức mạnh quân sự, phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc; ở khả năng kết hợp nhuần nhuyễn giữa “thế” và “lực”, giữa phòng thủ và răn đe, giữa sức mạnh nội sinh và sức mạnh thời đại. Quan trọng hơn, đó còn là năng lực chủ động tham gia định hình môi trường quốc phòng, an ninh khu vực và thế giới, tích cực kiến tạo, góp phần giữ vững hòa bình, ổn định, ngăn ngừa xung đột, thúc đẩy hợp tác và phát triển; nêu cao giá trị của hòa bình, công lý và luật pháp quốc tế. Có như vậy, chúng ta vừa đủ sức mạnh để tự bảo vệ mình vừa có uy tín, trách nhiệm và tầm ảnh hưởng trong việc gìn giữ hòa bình, ổn định khu vực cũng như tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển. Nhưng điều quan trọng nhất mà Đảng ta khẳng định, “tự chủ chiến lược” là phản ánh bước chuyển từ tư duy phòng thủ sang tư duy kiến tạo và dẫn dắt phát triển. Không phải là khép mình, mà là tự chủ để hội nhập sâu hơn, tự tin hơn; không phải là tách rời thế giới, mà là tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu với vị thế tốt nhất, hài hòa lợi ích giữa các bên. Điều này cho thấy Đảng ta đã nâng tầm hoạch định chiến lược quốc gia, biết lựa chọn con đường phù hợp với điều kiện của mình, kiên định mục tiêu XHCN nhưng linh hoạt trong phương thức phát triển.

Như vậy “tự chủ chiến lược” là đưa đất nước bước vào giai đoạn tự chủ chiến lược toàn diện, vừa dựa vào sức mình, vừa tận dụng sức mạnh thời đại, kiên định độc lập đồng thời với hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện, hiệu quả, đạt được những thành tựu quan trọng, tạo thế và lực vững chắc để phát triển nhanh, bền vững và ngày càng khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Dưới lá cờ của Đảng, sự chung sức, đồng lòng và thống nhất nhận thức sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp để đất nước ta vượt qua khó khăn, đạt được hiệu quả cao nhất trong thực hiện các mục tiêu đề ra. 

Nguyễn Văn Tuân