Tin trong nước

Chí sỹ yêu nước Hà Nội Nguyễn Văn Tố 

 

QPTĐ-Cụ Nguyễn Văn Tố (bút hiệu Ứng Hòe), sinh ngày 5/6/1889 trong một gia đình nhà nho, thuộc làng Đông Thành, nay là phố Bát Sứ, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội. Cụ là nhà chí sĩ yêu nước, nhà văn hóa, một học giả uyên bác, nổi tiếng về chữ Hán và chữ Nôm, có kiến thức sâu rộng về lịch sử, văn hóa Việt Nam.

 

 

Hình tượng cụ Nguyễn Văn Tố được thể hiện trên sân khấu

Lễ kỷ niệm 130 năm Ngày sinh của cụ.

Ảnh: Tiền Phong

 

 Sinh ra và lớn lên trong hoàn cảnh đất nước bị ngoại xâm thống trị, Nguyễn Văn Tố đã chứng kiến nhiều phong trào đấu tranh yêu nước do các văn thân, sĩ phu lãnh đạo và tất cả đều bị đàn áp dã man, bị dìm trong biển máu. Từ thực tiễn lịch sử đó, Nguyễn Văn Tố đã sớm tiếp thu truyền thống yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc.

 

Hấp thụ những tinh hoa của nền văn hiến Kinh kỳ, từ nhỏ Nguyễn Văn Tố đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, ham học, nổi tiếng là người tinh thông Nho học, giỏi ngôn ngữ Pháp và am tường văn hóa phương Tây. Năm mới lên 4-5 tuổi, tự học chữ nho tại nhà, Nguyễn Văn Tố đã đạt trình độ Tam tự kinh-bậc khởi đầu của Nho học; rồi sau đó lần lược qua các bậc: Nhất trường, Nhị trường, Tam trường. Năm 1905, khi mới 16 tuổi, Nguyễn Văn Tố đã đỗ đầu kỳ thi ngạch Phán sự-Thông dịch do Tòa Thống sứ Bắc Kỳ tổ chức. Năm 1906, Cụ chính thức được nhận vào làm việc tại Viện Viễn Đông Bác Cổ Hà Nội (EFEO)-một cơ quan nghiên cứu khoa học xã hội của Pháp ở Đông Dương thời đó.

 

 Với tầm hiểu biết sâu rộng, phương pháp nghiên cứu khoa học, tinh thần làm việc nghiêm túc, bản lĩnh vững vàng và bao trùm lên tất cả là tinh thần yêu nước, Nguyễn Văn Tố đã khảo cứu, biên soạn nhiều công trình, bài viết có giá trị về sử học, khảo cổ học, văn học, ngôn ngữ học, văn hóa học... của dân tộc, đăng trên những tạp chí có uy tín. Những công trình, bài viết này đã góp phần quan trọng vào việc tìm hiểu, lưu giữ, phát huy những giá trị truyền thống văn hóa, lịch sử tốt đẹp của dân tộc, đồng thời, khơi gợi lên tinh thần đấu tranh yêu nước của nhân dân ta.

 

Thực hiện chủ trương của Đảng Cộng sản Đông Dương, đầu năm 1938, Xứ ủy Bắc Kỳ quyết định thành lập một tổ chức công khai lấy tên là Hội Truyền bá học quốc ngữ (gọi tắt là Hội truyền bá quốc ngữ), nhằm vận động nhân dân tham gia phong trào xóa nạn mù chữ. Cụ Nguyễn Văn Tố và nhiều nhân sĩ, trí thức tiêu biểu, như cụ: Bùi Kỷ, Lê Thước; Trần Huy Liệu; Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp, Phan Thanh... đã tham gia thành lập Hội và nhất trí cử cụ Nguyễn Văn Tố làm Hội trưởng.

 

Trên cương vị đó, cụ Nguyễn Văn Tố đã vận động và tổ chức phong trào dạy-học chữ Quốc ngữ sôi nổi trong cả nước, được các tầng lớp nhân dân tích cực hưởng ứng, tham gia. Từ năm 1938 đến khi Cách mạng Tháng Tám thành công, cụ Nguyễn Văn Tố cùng Hội truyền bá Quốc ngữ đã giúp cho hơn 7 vạn người Việt Nam thoát khỏi nạn mù chữ, góp phần làm thất bại “chính sách ngu dân” của thực dân Pháp.

 

Là một trí thức có uy tín nên cụ được giao nhiều trọng trách như: Hội trưởng Hội Trí Tri; Hội trưởng Hội Truyền bá quốc ngữ Việt Nam. Cụ đã cùng với những trí thức yêu nước lớn như: Trần Huy Liệu, Đặng Thai Mai, Võ Nguyên Giáp tổ chức xóa mù chữ, nâng cao dân trí.

 

Trưởng ban Thường trực Quốc hội Nguyễn Văn Tố có nhiều đóng góp đối với phong trào cách mạng tại Việt Nam, đặc biệt là tại Hà Nội. Tháng 9/1945, Hà Nội đã tổ chức thực hiện 3 cuộc vận động lớn: Diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm. Trong đó, phong trào chống nạn mù chữ đã lôi cuốn toàn dân tham gia, với vai trò rất lớn của Cụ Nguyễn Văn Tố...  Cụ đã đề ra và lãnh đạo thực hiện các biện pháp tích cực nhằm đẩy lùi nạn đói; theo đó, đời sống nhân dân, nhất là nông dân được cải thiện, sản xuất được phục hồi, nền tảng của chế độ mới thêm vững chắc. Đó chính là những công lao to lớn Cụ Nguyễn Văn Tố đóng góp vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và Thủ đô Hà Nội.

 

Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Cụ được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời ra giúp nước, với cương vị Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội trong Chính phủ lâm thời. Trên cương vị này, cụ Nguyễn Văn Tố đã thành lập “Hội cứu đói” ở nhiều nơi, nêu cao tinh thần tương thân, tương ái, nhường áo sẻ cơm, đồng thời, phát triển sản xuất, thực hành tiết kiệm...nên đã đẩy lùi được nạn đói.Không chỉ đóng góp to lớn đối với việc giải quyết nạn đói, Bộ Trưởng Nguyễn Văn Tố cùng với thành viên Chính phủ từng bước thực hiện nhiệm vụ tiêu diệt “giặc dốt”. Bộ trưởng Nguyễn Văn Tố chủ trương kết hợp chặt chẽ và có hiệu quả giữa cơ quan học vụ của Nhà nước với các đoàn thể cứu quốc để nâng cao dân trí cho hàng triệu đồng bào như: Phối hợp với Nha Bình dân học vụ đào tạo cấp tốc những đoàn cán bộ chuyên trách và đưa về các địa phương gây dựng cơ sở…Cùng với việc diệt “giặc dốt”, Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội Nguyễn Văn Tố đã đi đàu trong cuộc vận động xây dựng “đời sống mới” và tiến hành tuyên truyền rộng rãi trong nhân dân, giáo dục tinh thần yêu nước, tinh thần yêu lao động, căm ghét bọn áp bức, bóc lột và xây dựng đạo đức cách mạng “cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư”…

 

Với những đóng góp quan trọng và ý nghĩa, ngày 6/1/1946, trong cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của đất nước, cụ Nguyễn Văn Tố đã được Nhân dân bầu là đại biểu Quốc hội và ngày 2/3/1946, tại Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa I, Cụ đã được bầu là Trưởng Ban Thường trực Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

 

Một trong những cống hiến to lớn của Cụ Nguyễn Văn Tố trên cương vị Trưởng Ban Thường trực Quốc hội là đã điều hành Quốc hội góp ý, xây dựng và thông qua bản Hiến pháp năm 1946-bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta, với những nội dung, tư tưởng tiên tiến mang giá trị bền vững và sâu sắc đến tận ngày hôm nay.

 

Đến tháng 11/1946, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I, Cụ Nguyễn Văn Tố được mời trở lại tham gia Chính phủ với cương vị Bộ trưởng không bộ. Kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cụ Nguyễn Văn Tố cùng Chính phủ rút lên Việt Bắc, tham gia nhiều công việc của Chính phủ bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

 

Trong lúc cuộc chiến đấu của nhân dân cả nước đang vào hồi ác liệt, tháng 10/1947, quân Pháp mở chiến dịch tấn công lên Việt Bắc hòng tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến của ta, cụ Nguyễn Văn Tố bị địch bắt và đã hy sinh oanh liệt trước mũi súng kẻ thù. Sự hy sinh của Cụ là một tổn thất lớn của Chính phủ, để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với Quốc hội và nhân dân cả nước.

 

Có thể thấy, cả cuộc đời nghiên cứu và hoạt động cách mạng, cụ đã có những đóng góp quan trọng về lĩnh vực nghiên cứu lịch sử, văn hóa Việt Nam nói chung và văn hóa Hà Nội nói riêng; góp phần khơi dậy, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

 

 Ngân Mỹ

Tin khác